ریشه لغوی

کلمه سیمان از یک لغت لاتین به نام سی‌منت ( cement ) گرفته شده است و ماده ای است که دارای خاصیت چسبانندگی مواد به یکدیگر است و در حقیقت ، واسطه چسباندن است.

سیمان در صنایع ساختمانی

در صنایع ساختمانی ، سیمان به ماده ای گفته می‌شود که برای چسباندن مصالح مختلف به یکدیگر از قبیل سنگ و شن ، ماسه ، آجر و غیره بکار می‌رود و ترکیبات اصلی این سیمان از مواد آهکی است. سیمانهای آهکی معمولا از ترکیبات سیلیکات و آلومیناتهای آهک تشکیل شده‌اند که هم به‌صورت طبیعی یافت می‌شوند و هم قابل تولید در کارخانجات سیمان‌سازی هستند.

تاریخچه

اگرچه از زمانهای بسیار گذشته اقوام و ملل مختلف به نحوی با استفاده از سیمان در ساخت بنا سود می‌جستند، ولی اولین بار در سال 1824 ، سیمان پرتلند به نام "ژوزف آسپدین" که یک معمار انگلیسی بود، ثبت شد. به لحاظ شباهت ظاهری و کیفیت بتن‌های تولید شده از سیمانهای اولیه به سنگهای ناحیه پرتلند در دورست انگلیس ، سیمان به نام سیمان پرتلند معروف شد و تا به امروز برای سیمانهایی که از مخلوط نمودن و حرارت دادن مواد آهکی و رسی و مواد حاوی سیلیس ، آلومینا و اکسید آهن و تولید کلینکر و نهایتا آسیاب نمودن کلینکر بدست می‌آید، استفاده می‌شود.

 

 

ساختار سیمان

اساسا سیمان با آسیاب نمودن مواد خام از قبیل سنگ و آهک و آلومینا و سیلیسی که به صورت خاک رس و یا سنگهای رسی وجود دارد و مخلوط نمودن آنها با نسبتهای معین و با حرارت دادن در کوره‌های دوار تا حدود 1400درجه سانتی‌گراد بدست می‌آید. در این مرحله ، مواد در کوره تبدیل به گلوله‌های تقریبا سیاه رنگی می‌شوند که کلینکر نامیده می‌شود.

کلینکر پس از سرد شدن ، با مقداری سنگ گچ به‌منظور تنظیم گیرش ، مخلوط و آسیاب شده و پودر خاکستری رنگی حاصل می‌شود که همان سیمان پرتلند است. با توجه به نوع و کیفیت مواد خام ، سیمان با دو روش عمده‌تر و خشک تولید می‌شود، ضمن اینکه روشهای دیگری نیز وجود دارد. البته امروزه عمومـا از روش خشک در تولید سیمان استفاده می‌شود، مگر در مواردی که مواد خام ، روش تر را ایجاب کند، زیرا در روش خشک ، انرژی کمتری برای تولید مورد نیاز است.

 

 

ترکیبات شیمیایی سیمان

مواد خام مورد مصرف در تولید سیمان در هنگام پخت با هم واکنش نشان داده و ترکیبات دیگری را بوجود می‌آورند. معمولا چهار ترکیب عمده به‌عنوان عوامل اصلی تشکیل دهنده سیمان در نظر گرفته می‌شوند که عبارتند از:

• سه کلسیم سیلیکات (3O₂=C₃S)

 

• دو کلسیم سیلیکات ( 2CaOSiO₂=C₂S)

 

• سه کلسیم آلومینات (3CaOAl₂O₃=C₃A)

 

• چهار کلسیم آلومینو فریت (4CaOAl₂O₃Fe₂O₃)

که اختصارا اکسیدهای CaO را با C و SiO₂ را با S و Al₂O₃ را با A و Fe₂O₃ را با F نشان می‌دهند. سیلیکاتهای C₃S و C₂S مهمترین ترکیبات سیمان در ایجاد مقاومت خمیر سیمان هیدراته می‌باشند. در واقع سیلیکاتها در سیمان ، ترکیبات کاملا خالصی نیستند، بلکه دارای اکسیدهای جزئی به‌صورت محلول جامد نیز می‌باشند. این اکسیدها اثرات قابل ملاحظه ای در نحوه قرار گرفتن اتمها، فرم بلوری و خواص هیدرولیکی سیلیکاتها دارند.

ترکیبات دیگری نیز در سیمان وجود دارند که از نظر وزن قابل ملاحظه نیستند، ولی تأثیرات قابل ملاحظه ای در خواص سیمان دارند که عمدتا عبارتند از: MgO،TiO₂،Mn₂O₃،K₂O،NaO₂، که اکسیدهای سدیم و پتاسیم به نام اکسیدهای قلیایی شناخته شده‌اند. آزمایشها نشان داده است که این قلیائی‌ها با بعضی از سنگدانه‌ها واکنش نشان داده‌اند و حاصل این واکنش باعث تخریب بتن شده است. البته قلیائی‌ها در مقاومت بتن نیز اثر دارند.

وجود سه کلسیم آلو مینات (C₃A) در سیمان نقش عمده ای در مقاومت سیمان به جزء در سنین اولیه ندارند و در برابر حملات سولفاتها نیز که منجر به سولفوآلومینات کلسیم می‌شود، مشکلاتی به بار می‌آورد، اما وجود آن در مراحل تولید ، ترکیب آهک و سیلیس را تسهیل می‌کند. میزان C₄AF در سیمان هم در مقایسه با سه ترکیب دیگر کمتر است و تأثیر زیادی در رفتار سیمان ندارند، ولی در واکنش با گچ ، سولفو فریت کلسیم را می‌سازد و وجود آن به هیدراسیون سیلیکاتها شتاب می‌بخشد.

مقدار و اندازه واقعی اکسیدها در ترکیبات انواع سیمان ، مختلف است. البته باقی مانده نامحلول نیز که عمدتا از ناخالصی‌های سنگ گچ حاصل می‌گردد، اندازه گیری می‌شود، تا حدود 1,5 درصد وزن در سیمان مجاز است. افت حرارتی نیز که دامنه کربناسیون و هیدراسیون آهک آزاد و منیزیم آزاد را در مجاورت هوا نشان می‌دهد، تا حدود 3 الی 4 در صد وزن سیمان اندازه گیری می‌شود.

هیدراسیون سیمان

ماده مورد نظر ما ملات یا خمیر سیمان است که با اختلاط آب و پودر سیمان ماده چسباننده ای می‌شود. در واقع سیلیکاتها و آلومیناتهای سیمان در مجاورت آب محصولی هیدراسیونی را تشکیل می‌دهند که کم‌کم با گذشت زمان ، جسم سختی بوجود می‌آید.

دو ترکیب عمده سیلیکاتی سیمان یعنی C₃S و C₂S عوامل عمده سخت شدن سیمان هستند و عمل هیدراسیون روی C₃S سریعتر از C₂S انجام می‌گیرد.

حرارت هیدراسیون

همانند هر واکنش شیمیایی ، هیدراسیون ترکیبات سیمان نیز حرارت‌زا است و به میزان حرارتی که در هر گرم از سیمان هیدراته در اثر هیدراسیون در دمای معینی تولید می‌گردد، حرارت هیدراسیون گفته می‌شود و به روشهای مختلفی قابل اندازه گیری است. درجه حرارت و دمائی که در آن عمل هیدزاسیون انجام می‌شود، تأثیر قابل ملاحظه ای در نرخ حرارت تولید شده است دارد.

برای سیمانهای پرتلند معمولی ، حدود نصف کل حرارت تا سه روز و حدود 3,4 حرارت تا حدود 7 روز و تقریبا 90 در صد حرارت در 6 ماه آزاد می‌شود. در واقع حرارت هیدراسیون بستگی به ترکیب شیمیایی سیمان دارد و تقریبا برابر است با مجموع حرارتهای ایجاد شده یکایک ترکیبات خالص سیمان ، اگر به صورت جداگانه هیدراته شود.

هر گرم از سیمان تقریبا 120 کالری حرارت آزاد می‌کند. چون هدایت حرارتی بتن کم است، لذا حرارت می‌تواند به‌عنوان یک عایق حرارتی عمل نماید. از طرف دیگر حرارت تولید شده بوسیله هیدراسیون سیمان می‌تواند از یخ زدن آب در لوله‌های موئین بتن تازه ریخته شده جلوگیری نماید. بنابراین آگاهی به خواص حرارت‌زایی سیمان می‌تواند در انتخاب نوع مناسب سیمان برای هدف مشخصی مفید باشد.

همانطور که گفته شد، نقش اصلی در مقاومت سیمان C₃S و C₂S ایفا می‌کنند و C₃S در 4 هفته سنین اولیه و C₂S پس از آن مقاومت سیمان را ایجاد می‌کنند. نقش این دو ترکیب در مقاومت سیمان پس از یک سال تقریبا مساوی می‌شود

 

آزمایشهای سیمان

به لحاظ اهمیت کیفیت سیمان در ساختن بتن ، معمولا تولید کنندگان ، آزمایشهای متعدد و استاندارد شده ای را برای کنترل کیفیت سیمان انجام می‌دهند و بعضا نیز مصرف‌کنندگان برای اطمینان خاطر ، خواص سیمان تولید شده را از کارخانجات درخواست می‌کنند و گاها نیز آزمایشهایی انجام می‌دهند. خواص فیزیکی سیمان عمدتا عبارتست از نرمی سیمان ، گیرش سیمان ، سلامت سیمان و مقاومت سیمان.

نرمی سیمان

از آنجا که هیدراسیون از سطح ذرات سیمان شروع می‌شود، مساحت تمامی سطح سیمان موجود در هیدراسیون شرکت دارند. بنابراین نرخ هیدراسیون بستگی به ریزی سیمان دارد و مثلا برای کسب مقاومت سریعتر نیز به سیمان نرم تر یا ریزتر می‌باشد. اما باید توجه داشت که همیشه یک سیمان نرم از نظر اقتصادی و فنی مقرون به صرفه نیست، زیرا هزینه آسیاب کردن و اثرات بیش از حد نرم بودن سیمان بر خواص دیگر آن مانند نیاز بیشتر به گچ برای تنظیم گیرش ، کارآیی بتن تازه و سایر موارد نیز باید مد نظر باشد.

نرمی یکی از خواص عمده سیمان است که معمولا در استانداردها با سطح مخصوص تعیین می‌شود (m²/kg). روشهای متداول و متفاوتی برای تعیین نرمی سیمان در دنیا بکار گرفته می‌شود. استاندارد ملی ایران به شماره 390 تعیین نرمی سیمان را مشخص می‌کند.

گیرش سیمان

کلمه گیرش برای سفت شدن خمیر سیمان بکار برده می‌شود، یعنی تغییر وضعیت از حالت مایع به جامد. گیرش به‌علت هیدراسیون C₃S و C₂A با افزایش دمای خمیر سیمان اتفاق می‌افتد. گیرش اولیه مربوط به افزایش سریع دما و گیرش نهایی مربوط به دمای نهایی است. مدت زمان گیرش سیمان با افزایش درجه حرارت کاهش می‌یابد، ولی آزمایش نشان داده است که در دمای حدود 30 درجه سانتی‌گراد ، اثر معکوس را می‌توان مشاهده نمود. در درجات حرارت پائین ، گیرش سیمان کند می‌شود.

 

1- متقاضى داراى شرايط لازم جهت اخذ پروانه اکتشاف باشد اين شرايط عبارتنداز :

الف- به سن رشد رسيده باشند

ب- جزءکارکنان رسمى دولت در وزارت معادن و فلزات و شرکتها و سازمانهاى تابعه دولتى نبوده ويا يک سال از قطع اشتغال آنها گذشته باشد .

ج- متقاضى حقيقى داراى پروانه اکتشاف نباشد.

د- متقاضى حقوقى تاًيين صلاحيت فنى و مالى از سوى وزارت صنايع و معادن داشته باشد که قبلاً توضيح کامل داده شده است.

ى- جزء موارد زير نباشد

1- نخست وزير، وزيران، معاونين ونمايندگان مجلسين .

2- سفرا، استانداران، شهرداران و نمايندگان انجمن شهر.

3- کارمندان و صاحب منصبان کشورى و شهرداريها و دستگاهاى وابسته به آنها .

4- کارمندان هر سازمان يابنگاه يا شرکت يا بانک يا هرموسسه ديگر که اکثريت سهام يا اکثريت منافع يا مديريت يا اداره کردن يا نظارت آن متعلق به دولت يا شهرداريها و يا دستگاه هاى وابسته به آنها باشد .

5- اشخاصى که به نحوى از انحاء از خزانه دولت يا مجلسين يا موسسات مذکوردربالا حقوق يا مقررى يا حق الزحمه يا پاداش ويا امثال آن بطور مستمر (به استثناى حقوق بازنشستگى و وظيفه و مستمرى قانونى ) دريافت ميدارند .

6- مديران و کارکنان بنگاههاى خيريه اى که از دولت يا از شهرداريها کمک مستمر دريافت ميدارند .

7- شرکتها و موسساتى که 5% يا بيشتر سهام يا سرمايه يا منافع آن متعلق به يک نفر از اشخاص مذکور در فوق يا بيست درصد يا بيشتر سهام يا سرمايه يا منافع آن متعلق به چند نفر از اشخاص مذکور در فوق باشد و يا اينکه نظارت و يا مديريت ويااداره و يا بازرسى موسسات مذکور با آنها باشد به استثناى شرکتها و موسساتى که تعداد صاحبان سهام آن 150 نفر يا بيشتر باشد مشروط بر اينکه هيچ يک از اشخاص مذکور در فوق بيش از 5% از کل سهام آن را نداشته و نظارت يا مديريت يااداره ويا بازرسى ان با اشخاص مذکور در فوق نباشد .

8- شرکتهائى که اکثريت سهام يا سرمايه يا منافع آنها متعلق به شرکتهاى مندرج در بند 7 باشد .

9- پدر و مادر و خواهر و برادر وزن و شوهر و اولاد بلافصل وعروس و داماد و اشخاص مندرج در اين قانون همچنين شرکتها و مؤسساتى که اقراباء فوق الذکر به نحوى مندرج در بند 7 و 8 در آن سهيم ويا داراى سمت باشند

2- منطقه مورد درخواست آزاد باشد:

 

وزارت معادن و فلزات پس از تطبيق محدوده مورد درخواست با کالک مربوط، در صورت آزاد بودن تمام يا قسمتى از محدوده مورد تقاضا، محدوده مورد درخواست را در آن قسمت آزاد به نام متقاضى حفظ مى کند و ظرف مدت مقرر مشخصات محدوده ثبت شده را به متقاضى ابلاغ مى نمايد.

تعريف محدوده آزاد:

محدوده آزاد محدوده اى است که جهت انجام امور اکتشافى و يا بهره بردارى ثبت نشده باشد

 

مرحله پنج: اعلام بلامعارض بودن محدوده :

پس از بررسى مدارک متقاضى و در صورتى که محدوده مورد درخواست جهت صدور پروانه اکتشاف بلامعارض باشد، اداره کل معادن و فلزات حداکثر ظرف مدت 7 روز ادارى طى نامه اى به شخص متقاضى اعلام مى دارد که تمام يا بخشى از محدوده مورد درخواست بلامعارض بوده و صدور پروانه اکتشاف براى آن از سوى اداره کل بلامانع مى باشد. معادن بلامعارض به معادنى اطلاق مى شود که فاقد بهره بردارى بوده و يا واگذارى آن از نظر قانون معادن معنى نداشته باشد نمونه نامه اى که از طرف اداره کل و فلزات به متقاضيان درخواست پروانه اکتشاف داده مى شود در زير آورده شده است.

مرحله شش: مدارک مورد نياز بعد از بلامعارض بودن:

پس از دريافت نامه بلامعارض بودن منطقه مورد درخواست فوق، متقاضى حداکثر ظرف مدت 2 ماه موارد زير را تهيه و به سازمان صنايع و معادن تسليم نمايد.

1- تکميل و ارائه تعهد نامه مربوط به انجام عمليات اکتشاف طبق اصول فنى و رعايت ضوابط و شرايط وزارت صنايع و معادن.

2- معرفى مسئول فنى مورد تائيد سازمان جهت هدايت عمليات اکتشافي.

براى توضيح بيشتر مطالب فوق نياز به تعريف چند اصطلاح مى باشد.

نکته 1: مسئول فنى عمليات کسى است که اداره کليه امور فنى معدن به عهده اوست و توسط دارنده پروانه عمليات از ميان افراد واجد شرايط انتخاب و به وزارت صنايع و معادن معرفى مى شود

نکته 2: در مواردى که دارنده پروانه عمليات شخصا صلاحيت لازم براى قبول مسئوليت فنى معدن را داشته باشد، مى تواند مسئوليت فنى معدن را به عهده گيرد.

نکته 3: ضوابط و حدود صلاحيت مسئولين فنى معادن تا تصويب و ابلاغ نظام مهندسى معدن و آيين نامه مربوط، توسط وزارت صنايع و معادن تعيين و مسئولين ايمنى و حفاظت از طريق وزارت کار و امور اجتماعى با هماهنگى وزارت صنايع و معادن انتخاب مى شوند.

نکته 4: عمليات معدنى بايد تحت نظر مسئول فنى و مسئول ايمنى و حفاظت در معادن (با نظارت سازمان استانها) انجام گيرد. تشخيص موارد استثنا به عهده وزارت صنايع و معادن مى باشد.

نکته 5: مسئولين فنى که صلاحيت آنها از طرف وزارت کار و امور اجتماعى تائيد شود مى توانند همزمان مسئول ايمنى و حفاظت در معادن را بر عهده گيرند.

مرحله هفت: اقدامات سازمان بعد از بلامعارض بودن

 

جهت تسريع در امر اکتشاف ذخاير معدنى بهتر است سازمان بعد از اعلام بلامعارض بودن منطقه مورد نظر جهت اکتشاف نسبت به استعلامات مورد نياز از دستگاههاى اجرائى مربوط اقدام نمايد. اين اقدام سازمان صنايع و معادن باعث مى شود که در امر اکتشاف تسريع گردد. و حتى اگر متقاضى از ادامه عمليات اکتشاف منصرف گردد و يا به هر دليل ديگر عمليات اکتشاف فوق در منطقه مورد نظر براى متقاضى متوقف شود، استعلامات فوق براى درخواستهاى بعدى از آن منطقه قابل استفاده بوده و در تسريع امر اکتشاف منطقه بسيار موثر خواهد بود.

 

استعلامات فوق عبارتند از:

نسبت به حريمهاى قانونى مربوط به آنها

- مناطق موضوع بند (الف) ماده (3) قانون حفاظت و بهسازى محيط زيست مصوب 1353 و اصلاحيه هاى تصويب شده آن

- رعايت قانون حفاظت و بهره بردارى از جنگلها و مراتع کشور مصوب سال 1346 و اصلاحيه هاى بعدى آن

- قانون حفظ کاربرى اراضى زراعى و باغها مصوب سال 1374

نکته1: دستگاههائى اجرائى مربوط مکلفند حداکثر ظرف چهار ماه نسبت به استعلام وزارت صنايع و معادن در موارد فوق اعلام نظر نمايند. عدم اعلام نظر در مهلت مقرر به منزله موافقت دستگاههاى مزبور براى اجراى عمليات فوق تلقى مى شود.

نکته2: در صورتى که اخذ مجوزهاى لازم از ارگانهاى ذير بط نياز به پيگيرى داشته باشد متقاضى موظف به همکارى است. البته لازم به توضيح مى باشد که اين پيگيرى در صورتى است که ارگان ذيربط درخواست همکارى را به صورت کتبى از سازمان صنايع و معادن نموده باشد.

مرحله هشت: نحوه عمليات ميله گذارى

 

پس از اينکه متقاضى طى نامه اى تعهد نامه مربوط به انجام عمليات اکتشافى و معرفى مسئول فنى مورد تائيد را به سازمان صنايع و معادن تسليم نمود، طى همان نامه مى بايست درخواست ميله گذارى را نمايد. سازمان صنايع و معادن حداکثر ظرف (2) ماه از تاريخ دريافت مدارک فوق با بررسى مدارک و اسناد ارائه شده و با رعايت استعلامات مربوطه، نسبت به انجام ميله گذارى اقدام مى نمايد.

 

نکته 1: با توجه به ماده 24 قانون معادن، و ماده 8 آيين نامه اجرائى، عمليات ميله گذارى نياز به اخذ استعلاماتى دارد و با توجه به همين مواد متقاضى مى بايست حداکثر ظرف 2 ماه مدارک مربوط به تعهد نامه و معرفى مسئول فنى مورد تائيد را به سازمان تحويل دهد که سازمان موظف است حداکثر ظرف 2 ماه از تاريخ دريافت مدارک فوق، اقدام به ميله گذارى نمايد. در اين حالت اگر دستگاههاى اجرائى ظرف 4 ماه جواب استعلام ها را ندهند. سازمان صنايع و معادن عدم اعلام نظر را به منزله موافقت دستگاههاى مزبور تلقى خواهد نموده، و لذا حداکثر زمان مورد نياز براى شروع عمليات ميله گذارى 4 ماه پس از اقدام سازمان صنايع و معادن نسبت به اخذ استعلامات خواهد بود.

 

جهت اجراى عمليات ميله گذارى نياز به حضور افراد زير مى باشد.

- حضور متقاضى يا نماينده وى

- حضور مسئول فنى عمليات

- حضور نماينده سازمان صنايع و معادن جهت اجراى عمليات ميله گذارى

 

نکته 2: انجام عمليات ميله گذارى محدوده اکتشافى به درخواست متقاضى بوده و تنها ارگانى که مجوز اجراى عمليات ميله گذارى دارد سازمانهاى صنايع و معادن استانهاى مربوط مى باشند.

بنابراين هيچ شخصى راسا نمى تواند اقدام به عمليات ميله گذارى نمايد.

نکته3: سازمان صنايع و معادن پس از بررسى مدارک و اسناد ارايه شده و در صورت نداشتن نواقص، اجازه تهيه طرح اکتشاف بنام متقاضى صادر مى نمايد.
نکته4: در فرم دستور العمل اعلام بلامعارض بودن و فرم اجازه تهيه طرح اکتشاف نيز داده شده است که از نظر آيين نامه و قانون معادن صحيح نيست.

مرحله نه: اعلام اجازه تهيه طرح اکتشافى :

با توجه به مطالب فوق سازمان صنايع و معادن پس از بررسى مدارک و اسناد ارايه شده و بعد از انجام ميله گذارى نسبت به اجازه تهيه طرح اکتشافى به نام متقاضى اقدام مى نمايد.

متقاضى مکلف است حداکثر ظرف 2 ماه پس از انجام عمليات ميله گذارى نسبت به تهيه طرح اکتشاف در قالب دستور العمل هاى ارايه شده از سوى وزارت صنايع و معادن اقدام نمايد.

در غير اين صورت حق تقدم او از بين خواهد رفت

دستور العمل طرح اکتشافى مواد معدنى مختلف :

دستور العمل طرح اکتشافى براى مواد معدنى طبقه (1) سنگهاى تزئينى و نما، فلزى و غير فلزى متفاوت مى باشد. بنابراين دستور العمل تهيه طرح اکتشافى جهت دريافت پروانه اکتشافى براى مواد معدنى مختلف را در زير شرح مى دهيم

 

دستور العمل طرح اکتشافى مواد معدنى فلزى و غير فلزى :

عمليات طرح اکتشافى براى دريافت پروانه اکتشافى مواد فلزى شامل دو مرحله مى باشد:

الف – مرحله اکتشاف عمومى: اين مرحله شامل موارد ذيل است:

1- تهيه نقشه زمين شناسى XXXXXX و XXXXXXX   در محدوده پروانه اکتشاف، بنحوى که در اين نقشه، با توجه به مقياس مطالعه، واحدهاى سنگى، زونهاى دگرسانى و سيستم هاى گسلى تفکيک ، و شيب و امتداد لايه ها و گسله ها، محل نمونه ها و گسترش زون کانه سازى،‌مشخص شده باشند. ضمنا نقشه در حاشيه، داراى راهنماى کامل و برش زمين شناسى باشد.

2- نمونه بردارى از رخنمون ماده معدنى، به روش شيارى يا تکه اى و يا به صورت سيستماتيک و بر حسب ضرورت از طريق حفر ترانشه يا گمانه.

3- انجام آزمايشات شيميايى (جذب اتمى و X.R.F) کانى شناسى X.R.D و مطالعات پتروگرافى و مقاطع صيقلى، بر روى نمونه هاى اخذ شده به تعداد مورد نياز و بر حسب نوع ماده معدني.

4- تعبير و تفسير نتايج به دست آمده و تعيين محدوده يا محدوده هاى مناسب، جهت انجام اکتشافات و مرحله تفصيلي.

5- ارائه گزارش پايانى مرحله اکتشاف عمومى شامل چکيده، مقدمه، موقعيت جغرافيايى، زمين شناسى ناحيه اى، زمين شناسى ساختمانى و تکتونيک منطقه مورد مطالعه، ماگماتيزم و آلتراسيون، ويژگى هاى زمين شناسى و معدنى زون کانه سازى، ذخيره زمين شناسى و عيار تقريبى ماده معدنى نتيجه گيرى و پيشنهادات.
تعيين زمان انجام اين مرحله بر حسب فصل کارى مفيد و موقعيت جغرافيايى، به عهده سازمان مربوطه است.
 

ب – مرحله اکتشاف تفصيلى: در اين مرحله، عمليات اکتشافى در محدوده يا محدوده هاى داراى کانه سازى به صورت ذيل مى باشد:

1- تهيه نقشه توپوگرافى – زمين شناسى 500/1 ( برحسب مورد و ضرورت) در محدوده کانه سازى بنحوى که در آن با توجه به مقايس نقشه، واحدهاى سنگى،‌ زونهاى دگرسانى، رگه ها يا زونهاى کانه دار و سيستم هاى گسلى، تفکيک و شيب و امتداد لايه ها، رگه ها ، گسله ها و اثرات آنها بر روى کانه سازى، محل حفريات و نمونه ها، و گسترش زون کانه سازى مشخص شده باشند. ضمنا نقشه در حاشيه داراى راهنماى کامل و برش زمين شناسى باشد.

2- حفر گمانه، ترانشه يا چاهک اکتشافى و انجام نمونه گيرى سيستماتيک در امتداد آنها با توجه به نوع ماده معدنى و برداشت زمين شناسى حفريات اکتشافي.

3- انجام آزمايشات شيميايى (جذب اتمى و X.R.F ) کانى شناسى X.R.D و مطالعات پتروگرافى و مقاطع صيقلى، بر روى نمونه هاى برداشته شده به تعداد مورد نياز و بر حسب نوع ماده معدني.

4- تعيين تغييرات عيار عناصر مفيد همراه و درصد عناصر مضر همراه.

5- برداشت يک يا چند نمونه شاخص (Representative Sample) از زون کانه سازى قابل بهره بردارى جهت انجام آزمايشات تکنولوژى در مقياس آزمايشگاهى و بر حسب ضرورت نيمه صنعتي.

6- بلوک بندى و تعيين ذخيره ممکن و احتمالى با ذکر روش محاسبه.

7- کليات روش استخراج و بهره برداري.

8- انجام مطالعات فنى و اقتصادى مقدماتى بر روى کانسار و تعيين قيمت تمام شده ماده معدني.

9- تعيين ماشين آلات نيروى انسانى و مواد ناريه مورد نياز و هزينه عمليات اکتشافى به تکفيک در هر مرحله.

10- بررسى تاثير اقتصادى و اجتماعى اجراى طرح در منطقه

11- ارائه گزارش پايانى شامل چکيده، مقدمه، موقعيت جغرافيايى، زمين شناسى محدوده کانه شناسى، تکنونيک، ماگماتيزم و دگرسانى، ويژگى هاى زمين شناسى و معدن زون کانه سازى، شرح عمليات اکتشافى انجام شده، تعيين عيار ميانگين و ذخيره قطعى، ممکن. احتمالى کانسار، نتيجه گيرى و پيشنهادات با توجه به موارد فوق.

دستور العمل طرح اکتشافى مواد معدنى طبقه1 :

طرح اکتشافى مواد معدنى طبقه 1:

نظر به اينکه اکتشاف مواد اوليه معدنى طبقه 1 در محدوده اى به گسترش حداکثر 6 کيلومتر مربع صورت مى گيرد لذا انجام عمليات اکتشافى مقدماتى و تهيه نقشه هاى زمين شناسى XXXXXXXX يا XXXXXXX در اين محدوده ها لزومى نداشته فقط يک پى جويى اوليه و تعيين محدوده مناسب جهت انجام اکتشافات تفصيلى صورت مى گيرد. مراحل مختلف عمليات اکتشافى در مرحله تفصيلى در محدوده انتخاب شده به شرح زير خواهد بود:

1- تهيه نقشه توپوگرافى – زمين شناسى XXXXX يا XXXXXX يا XXXXXXX يا XXXXX  از محدوه مناسب، به نحوى که در آن واحدهاى سنگى و گسلها، با توجه به مقايس نقشه، تفکيک و شيب و امتداد لايه ها و گسله ها، محل نمونه ها و گسترش ماده معدنى، مشخص شده باشند. ضمنا نقشه در حاشيه، داراى راهنماى کامل و برش زمين شناسى باشد.

2- احداث جاده دسترسى به ماده معدنى و باطله برداري.

3- ايجاد سينه کار.

4- برداشت يک يا چند نمونه از کانسار و انجام آزمايشات شيميايى فيزيکى پتروگرافى و کانى شناسى X.R.D بر روى آنها، بر حسب نوع ماده معدني.

5- تعيين تغييرات عيار عناصر مفيد همراه و درصد عناصر مضر همراه.

6- برداشت يک يا چند نمونه از کانسار و انجام آزمايشات تکنولوژى اوليه بر روى آنها.

7- بلوک بندى مکاده معدنى با در نظر گرفتن کيفيت و شرايط استخراج و تعين ذخيره قطعى، عيار ميانگين ماده معدنى، ذخيره ممکن و احتمالى، با ذکر روش محاسبه.

8- انجام مطالعات فنى و اقتصادى اوليه و تعيين قيمت تمام شده ماده معدني.

9- تعيين ماشين آلات، نيروى انسانى و مواد ناريه مورد نياز و برآورد هزينه هاى انجام شده.

10- ارائه گزارش پايانى شامل چکيده، مقدمه، موقعيت جغرافيايى، زمين شناسى ناحيه اى، زمين شناسى محدوده مورد مطالعه، تکتونيک، ويژگى هاى زمين شناسى و معدنى کانسار، شرح عمليات اکتشافى، محاسبات ذخيره، نتيجه گيرى نهايى با توجه به کليه موارد فوق

دستور العمل طرح اکتشافى سنگ تزئينى و نما

 

طرح اکتشافى سنگ هاى تزئينى و نما

نظر به اين که اکتشاف سنگهاى تزئينى، در محدوده اى به گسترش حداکثر 4 کيلومتر مربع صورت مى گيرد لذا انجام عمليات اکتشافى عمومى و تهيه نقشه هاى زمين شناسى XXXXX يا XXXXXX   در اين محدوده ها لزومى نداشته، فقط يک پى جويى اوليه و تعيين محدوده مناسب، جهت انجام اکتشافات تفصيلى صورت مى گيرد. مراحل مختلف انجام عمليات اکتشافى، در مرحله تفصيلى، به شرح زير خواهد بود:

1- تهيه نقشه توپوگرافى – زمين شناسى يا XXXXX يا XXXXXX از محدوده مناسب، به نحوى که در آن واحدهاى سنگى و گسلى، با توجه به مقياس نقشه، تفکيک و شيب و امتداد لايه ها و گسله ها، محل نمونه ها نمايش داده شوند. ضمنا نقشه در حاشيه، داراى راهنماى کامل و برش زمين شناسى باشد.

2- انجام مطالعات در زه نگارى، تعيين شيب و امتداد درزه ها، انواع سيستم هاى درزه و نحوه پراکندگى و يا تراکم درزه ها.

3- برداشت يک يا چند نمونه از ماده معدنى و انجام آزمايشات پتروگرافى، شيميايى، فيزيکى (مقاومت فشارى و خشمى، ضريب جذب رطوبت، وزن مخصوص) کانى شناسى X.R.D بر روى آنها.

4- احداث جاده دسترسى به ماده معدنى و باطله برداري.

5- ايجاد سينه کار.

6- تهيه يک يا چند کوپ آزمايشى از ماده معدنى و تهيه پلاکهاى استاندارد از آنها و ارزيابى پلاکها از نظر کفيت رنگ، صيقل پذيرى، برش و ساب و اخذ تائيديه از يک سنگبرى معتبر.

7- بلوک بندى ماده معدنى بار در نظر گرفتن تفکيک و شرايط استخراج و تعيين ذخيره قطعى، ذخيره ممکن و احتمالى ماده معدنى،‌با ذکر روش محاسبه.

8- انجام مطالعات فنى و اقتصادى و برآورد هزينه تمام شده ماده معدني.

9- تعيين ماشين آلات، نيروى انسانى و مواد ناريه مورد نياز (در صورت لزوم) و برآورد هزينه هاى انجام شده.

10- ارائه گزارش پايانى شامل چکيده، مقدمه، موقعيت جغرافيايى، زمين شناسى ناحيه اى، زمين شناسى محدوده مورد مطالعه، تکتونيک و درزه نگارى، ويژگى هاى زمين شناسى و معدنى ماده معدنى، عمليات اکتشافى انجام شده، محاسبات ذخيره و نتيجه گيرى نهايى با توجه به موارد فوق.

نمونه طرح اکتشافى

1- تهيه نقشه توپوگرافى – زمين شناسى 5000/1 (بر حسب مورد و ضرورت) در محدوده کانه سازى بنحوى که در آن با توجه به مقياس نقشه واحدهاى سنگى، زونهاى دگرسانى، رگه ها يا زونهاى کانه دار و سيستم هاى گسلى، تفکيک و شيب و امتداد لايه ها، رگه ها، گسله ها و اثرات آنها بر روى کانه سازى، محل حفريات و نمونه ها، و گسترش زون کانه سازى مشخص شده باشند. ضمنا نقشه در حاشيه، داراى راهنماى کامل و برش زمين شناسى باشد.

2- حفر گمانه، ترانشه يا چاهک اکتشافى و انجام نمونه گيرى سيستماتيک در امتداد آنها با توجه به نوع ماده معدنى و برداشت زمين شناسى حفريات اکتشافي.

3- انجام آزمايشات شيميايى (جذب اتمى و X.R.F ) کانى شناسى X.R.D مطالعات پتروگرافى و مقاطع صيقلى، بر روى نمونه هاى برداشته شده به تعداد مورد نياز و بر حسب نوع ماده معدني.

4- تعيين تغييرات عيار عناصر مفيد همراه و درصد عناصر مضر همراه.

5- برداشت يک يا چند نمونه شاخص (Representative Sample) از زون کانه سازى قابل بهره بردارى جهت انجام آزمايشات تکنولوژى در مقياس آزمايشگاهى و بر حسب ضرورت نيمه صنعتي.

6- بلوک بندى و تعيين ذخيره ممکن و احتمالى با ذکر روش محاسبه.

7- کليات روش استخراج و بهره بردارى:

8- انجام مطالعات فنى و اقتصادى مقدماتى بر روى کانسار و تعيين قيمت تمام شده ماده معدني.

9- تعيين ماشين آلات، نيروى انسانى و مواد ناريه مورد نياز و هزينه عمليات اکتشافى به تفکيک در هر مرحله.

10- بررسى تاثير اقتصادى و اجتماعى اجراى طرح در منطقه.

11- ارائه گزارش پايانى شامل چکيده، مقدمه، موقعيت جغرافيايى، زمين شناسى محدوده کانه شناسى، تکنونيک، ماگماتيزم و دگرسانى، ويژگى هاى زمين شناسى و معدن زون کانه سازى، شرح عمليات اکتشافى انجام شده، تعيين عيار ميانگين و ذخيره قطعى، ممکن. احتمالى کانسار، نتيجه گيرى و پيشنهادات با توجه به موارد فوق.

 

 

فيروزه

 

ايران صدرنشين بازارهاي جهاني

 

 

براي هر ايراني نام فيروزه تداعي‌گر معدن فيروزه نيشابور است معدني كه پس از 7 هزار سال هنوز چراغي روشن دارد قديمي‌ترين تراش از فيروزه معدن نيشابور مجسمه‌اي به شكل يك گوساله است كه حدود 7 هزار سال قدمت داشته و هم‌اكنون در موزه ايران باستان نگهداري مي‌شود. فيروزه ايراني در دنيا آنچنان شناخته شده است كه براي سنجش كيفيت ساير فيروزه‌ها اين سنگ قيمتي كشور به‌عنوان مقياس به كار گرفته مي‌شود. معدن فيروزه نيشابور در 45 كيلومتري شمال غرب اين شهرستان در جاده قديم سبزوار و در روستايي به