سبلان و سهند

Mount Sabalan

This mountain is a point type volcano bearing

stratovolcano cone.  Its height is 4800m from sea

level located in the western part of Ardebil.  This

mount includes three cones along with each other. 

Lava vast distribution (area of about 1300sq.km)

indicates huge explosion and discharge of lava high

volume.  

Sabalan region is located on the Oligocene big horst,

geologically.  Its activity commenced from Eocene. At

present, the only sign of Mount Sabalan activity is

various sulfuric and hot water springs indicating

post-volcanism phenomenon.  At the base of the highest

peak of Sabalan, a small lake exits.

Mount Sahand

It includes 12 cones separated from each other for a

couple of kilometers.  Sahand’s height is 3600m and

located in southeastern of Tabriz.  Its vast cone is

made of tuff and ash.  Existence of high volume of ash

and pumice pieces in far distances indicates vigorous

explosion of this mount.  This phenomenon has probably

had an effect on the burial of mammals of around

Maraqeh (Darvishzadeh).  The compostion Sahand lava

has been rhyolitic, dacitic and andestic.  The

activity of this volcano has been started from early

Quaternary, and today it is in relative calmness

period.

آتشفشان سهند

آشنایی

ارتفاع کوه سهند از سطح دریا 3695 متر می باشد و مخروطی بسیار پهن و گسترده دارد که از توفها و خاکسترهای فوران تشکیل گردیده و بر اثر آبهای جاری دره‌های تنگی در آنها ایجاد شده است. سهند مخروط بسیار پهن و گسترده ای از تناوب منظم گدازه و خاکستر است که چینه بندی منظم دارد. مواد آتشفشانی سهند بر روی رسوبات مختلف (از پالئوزوئیک تا میوسن) و مساحت تقریبی 4500 کیلومتر مربع را پوشانیده است. این وسعت قشر نازک خاکسترهای آتشفشانی سهند در مناطق دوردست (مثلا در اطراف جاده بستان آباد - تبریز را شامل نمی شود.

فعالیت آتشفشان سهند

تعیین سن مطلق گدازه‌های سهند بین 14/0 میلیون سال تا 12 میلیون سال را نشان داده است. با این ترتیب آتشفشانهای سهند در چند مرحله فعالیت داشته و در حد بین این مراحل فعال ، آرامش نسبی برقرار بوده است. وجود رسوبات حاصل از فرسایش مواد آتشفشانی و سن متفاوت نمونه ها ، مسئله فوق را تائید می کند.

محیط رسوبی گدازه‌های سهند

سیمان لایه‌ای سنگها ، دانه بندی رسوبات و وجود آثار انواع ماهی در خاکسترهای خلعت پوشان تبریز سبب شده تا عده ای از زمین شناسان ، براین باور باشند که سهند به صورت جزیره و یا شبه جزیره کوهستانی بوده که با دریایی کم ژرفا احاطه می‌شده و مواد آتشفشانی ورودی به این محیط ، به کمک جریان آب ، به صورت یکنواخت در سطحی وسیع پراکنده می‌شدند.

چینه شناسی آتشفشان سهند

سهند ، توده آذرین خروجی است که به صورت کلاهکی برروی پایه ای از سنگهای رسوبی به سن‌های مختلف قرار گرفته است. ضخامت مواد آتشفشانی بیش از 800 متر برآورد شده است و در یک نگاه کلی ، مواد آتشفشانی تشکیل دهنده سهند به ترتیب از پائین به بالا ، عبارتند از : کنگلومرای آتشفشانی ، افق‌های پامیس‌دار و گدازه‌های آندزیتی ، تناوبی از لایه های آگلومرایی ، روانه‌های برشی و لاهار و گدازه‌های داسیتی. بدین ترتیب با توجه به وضع چینه شناسی ، سهند را می توان نوعی کلاسیک از یک آتشفشان چینه‌ای دانست.

ویژگی تکتونیکی آتشفشان سهند

به احتمال زیاد ، پیدایش آتشفشانهای سهند به تجدید فعالیت گسل سلطانیه - تبریز که از منطقه سهند عبور می‌کند، مربوط بوده است.

سنگ شناسی آتشفشان سهند

آتشفشان سهند بیشتر از نوع گدازه‌های ریولیتی ، داسیتی و آندزیتی اند که در بین آنها توفها و خاکسترهای فراوان دیده می‌شود. وجود خاکستر با قطعات پامیس در فواصل بسیار دور از قله ( مراغه ، میانه ، بستان آباد ) نشان می‌دهد که فوران‌های انفجاری سهند بسیار شدید بوده است.

آثار زیست محیطی آتشفشان سهند

فوران انفجاری سهند در مدفون نمودن پستانداران حوالی مراغه بی‌تاثیر نبوده است. آثار این پستانداران ذی‌قیمت به دفعات مورد دستبرد علمی قرار گرفته و در موزه‌های مختلف دنیا ضبط شده است.

تحولات ماگمایی آتشفشان سهند

زمین شناسان بر اساس داده‌های جدید ، بر این باورند که:

• در سهند تغییر و تحولات ماگمایی در طول زمان صورت گرفته و این تحولات ناشی از تفریق ماگمای اصلی بر اثر نیروی گرانش می‌باشد. به گونه‌ای که ، در محفظه ماگمایی ، از ماده مذاب اولیه با ترکیب آندزیتی ( آندزیت قرمز گل ) ، سنگهای اسیدی شامل داسیت و ریوداسیت بوجود آمده است.
  
  
• با توجه به ترکیب شیمیایی سنگها ، به نظر می‌رسد که ماگمای تشکیل دهنده سنگها از ذوب بخش پوسته زیرین حاصل شده است.
  
  
• با توجه به نتایج زمین گاه شماری ، مراکز آتشفشانی سهند از اواسط دوره میوسن تا اواخر پلیتوسن ، بطور متناوب فعال بوده است.

مباحث مرتبط با عنوان

• آتشفشان
• آتشفشان تفتان
• آتشفشان چینه‌ای
• آتشفشان دماوند
• آتشفشان سبلان
• رسوبات آذر آواری
• گدازه آتشفشانی
• ماگما
• مواد آتشفشانی

پیجویی و پتانسیل یابی منابع معدنی و مصالح مناسب در سواحل

رسوبات بستر ساحل حد واسط خط ساحلی و فلات قاره جایگاه مناسبی بــرای رسوب گذاری و تمرکز مواد معدنی حمل شده توسط رودخانه ها به دریا و نقل وانتقال توسط جریانات و امواج ساحلی به نقاط دورتر از مصب رودخانه هاست. کنترل زون های گسترش و تمرکز مواد حمل شده اساس فعالیت پتانسیل یابی را تشکیل می دهد.


بسیاری از مواد معدنی تحت تأثیر پدیده های جزرومد ،حرکت امواج و حرکت آبهای ساحلی در فاصله ای نه چندان دور از خط ساحل بصورت نوارهایی جایگاه ویژه تمرکز ماسه های کروم دار، تیتان دار بصورت ایلمنیت و روتیل، زیرکونیم ، طلا ، کاستیریت و غیره هستند که می بایستی مورد بررسی های ژئوشیمیایی قرار گیرند همچنین گسترش و توسعه استانهای ساحلی کشور لاجرم با احداث اسکله ها،موج شکن ها و دیگر سازه های دریایی همراه می باشد که در این راستا به جز اهمیت نقش طراحی و رعایت اصول مهندسی این نوع سازه ها، آنچه که دارای اهمیت حیاتی می باشد استفاده از مواد و مصالح مناسب برای این نوع سازه ها می باشد.

در زمینه تعیین پراکندگی و گسترش مواد و مصالح مناسب برای احداث موج شکنها، اسکله ها و دیگر سازه های دریایی می بایست شناخت عمومی و درج موقعیت این نوع مصالح در نقشه ها مشخص گردد و پس از تشحیص بهترین و مناسب ترین موقعیت ها پارامترهای دیگر اقتصادی مانند میزان ذخیره، سهولت دست یابی ،کاربری و 000 در نظر گرفته می شود. که در این مرحله با توجه به چگونگی ذخیره و میزان گسترش آن برداشتهای در حد مقیاس 000،50: 1 نیز قابل اجرا می باشد همچنین مطالعه پتروگرافی، انجام آزمایشهای مقاومت در برابر خرد شــدن، اندازه گیری چگالی حداکثر جذب آب، مقاومت در برابر سایش ،استحکام در برابر عوامل جوی ،ذرات و قطعات نرم و خرد شونده و دیگر آزمایشهای لازم صورت خواهد پذیرفت.

مباحث مرتبط با عنوان

• زمین شناسی اقتصادی
• مواد معدنی
• کانی

کانسارهای اورانیوم

مقدمه

اورانیوم (U) عنصری است راهبردی و مصارف عمده آن در نیروگاههای اتمی و سلاحهای هسته‌ای و به مقدار جزئی، مصارف دارویی و پژوهشی دارد. در فرآیند تشکیل کانیهای مختلف از ماگما، به دلیل بزرگ بودن شعاع یونی اورانیوم، این عنصر در مراحل اولیه تبلور ماگما، نمی‌تواند وارد شبکه هیچ یک از کانیها شود و تا مراحل آخر ماگما باقی می‌ماند، بنابراین اورانیوم بیشتر در سنگهای اسیدی متمرکز می‌شود، میزان فراوانی اوراینوم در کانیهایی مثل زیرکون، مونازیت، زینوتیوم حداکثر و در الیوین حداقل ممکن است.
اورانینیت و پیچ بلند، مهمترین کانیهای محیط احیایی هستند. کارنوتیت، مهمترین کانی محیط اکسیدان است.

تقسیم بندی کانسارهای اورانیوم:

کانسارهای اورانیوم همراه کنگلومرای پرکامبرین

کانسارهای اورلانیوم موجود در کنگلومرا که به نوع پلاسر نیزر معروفند، قدیمیترین کانسارهای اوراینیوم کشف شده محسوب می‌شوند. این کانسارها در اواخر آرکئن و اوایل پروتوزوئیک در محدوده زمانی 2/2 تا 75/2 میلیارد سال تشکیل و عمدتا در سپرهای پرکامبرین (مناطق آرام تکتونیکی) افریقای جنوبی کانادا، استرالیا، برزیل، هندوستان و امریکا کشف شده‌اند. مهمترین کانسارهای پلاسر در افریقای جنوبی و کانادا واقع شده‌اند.

این کانسارها در حاشیه حوضه‌های رسوبی کم عمق درون قاره ای و همراه رسوبات دلتایی تشکیل شده اند. به دلیل عدم وجود اکسیژن آزاد، اورانینیت به صورت آواری حمل و در محیط رودخانه‌ای و یا حاشیه حوضه‌های کم عمق درون قاره‌ای برجای گذاشته شده‌اند. کنگلومرای حاوی اورانیوم، دارای جور شدگی مناسیب است. اجزای تشکیل دهنده کنگلومرا، بطور عمده از سنگهای گرانیتی متعلق به اواخر آرکئن منشا گرفته‌اند. قطعات کوارتز در داخل این کنگلومرا فراوان یافت می‌شود و عیار اورانیوم، در جایی که قطعات کوارتز فراوان هستند، بالاست. از ویژگیهای این کنگلومرا، بالا بودن مقدار پیریت (10 تا 30 درصد)، وجود زیرکن و مونازیت را می‌توان نام برد.

کانسارهای اورانیوم نوع دگر شیبی

کانسارهای اورانیوم نوع دکگر شیبی که به نوع دگه‌ای نیز معروفند، در محدوده زمانی 1500 تا 1900 میلیون سال قبل تشکیل شده‌اند، این کانسارها در مناطق دگرشیبی، سنگهای دگرگونی و سنگهای رسوبی و آذرین که در مقایسه با دیگر انواع این کانسار، دارای عیار بالایی است، یافت می‌شوند.
کانیهای مهم این ذخایر عبارتند از: پیچ بلند و کافنیت

کانسارهای اورانیوم در ماسه سنگها

مهمترین ذخایر اورانیوم دنیا در ماسه سنگهای رودخانه ای تشکیل شده اند. حدود 45 درصد ذخایر اورانیوم کشف شده کشورهای غربی و 95 درصد اورانیوم امریکا از نوع ماسه سنگ است. کانسارهای اورانیوم نوع ماسه سنگ به سه گروه رول فرونت، آبراهه‌ای و مسطح تقسیم می‌شوند. این کانسارها، عمدتا از 400 میلیون سال پیش تاکنون تشکیل شده‌اند. کانسارهای کشف شده در کشورهای مختلف از دوران گذشته تاکنون، عبارتند از: دوره کربونیفر تاترباس در افریقای جنوبی و امریکای جنوبی، پرمین در جنوب و شرق اروپا، دوران دوم در غرب امریکا و شرق اروپا و در دوران سوم در استرالیا.
سنگ در برگیرنده، از نوع ماسه سنگ، آرکوز یا توف است که در محیط رودخانه یا حوضچه‌های کم عمق تشکیل شده‌اند.
کانیهای مهم هر ذخیره عبارتند از: کارنوتیت، اورانینیت، پیچج بلند و کمپلکس‌های آلی اورانیوم دار.

کانسارهای اورانیوم همراه با سنگهای آذرین درونی

اورانیوم به دلیل بزرگی شعاع یونی و ظرفیت زیاد در پگماتیت‌ها، نفلین سیانیت‌ها، آلکالی گرانیت‌ها، کربناتیت‌ها و سایر سنگهای اسیدی آلکالن و فوق آلکالن متمرکز می شوند: نظریه این سنگهای آذرین آلکالن- پرآلکالن و کربناتیت ها در ریفت های داخل قاره ای تشکیل می شوند.

اورانیوم اکثرا همراه پیرو کلر، فسفاتها ومونازیت دیده می‌شود که در مقایسه با کانسارهای دیگر، مشکل متالوژیکی دارند، مقدار Th، Nb و عناصر نادر خاکی (REE) این ذخایر، بالایت. همچنین مقدار جزئی، اورانینیت و اورانوتوریت نیز یافت می شود.

کانسارهای اورانیوم موجود در سنگهای آتشفشانی

آلاسکیت، تراکیت و ریولیت‌های آلکالن و پرآلکالن، که اکثرا در ریفت های (شکستگی) داخل قاره تشکیل می‌شوند، حاوی اورانیوم هستند. مقدار اورانیوم توف های اسیدی حدود دو برابر سنگهای پلوتونیک (درونی) است. کانیهای مهم اورانیوم عبارتند از: اورانینیت، کافنیت و برانریت، کانی سازی اکثرا حالت رگه‌ای دارد توف های غنی از اورانیوم در صورتی که تحت تاثیر فرآیندهای سطحی قرار گیرند به سرعت اکسید شده در رسوبات رودخانه‌ای برجای گذاشته خواهند شد.

موضوعات مرتبط

• کانی شناسی
• رسوب شناسی
• سنگ شناسی آذرین
• زمین شناسی ساختمانی

تونل زنی و ژئوتکنیک

دید کلی

حفاریهای زیرزمینی را به صورتهای مختلفی می توان دسته بندی کرد. در یک طبقه بندی ، حفاریهای زیرزمینی به سه گروه تونلها ، محفظه ها و معادن تقسیم میشوند:
الف) تونلها: در خاک یا سنگ احداث شده و به منظور حمل و نقل ، انتقال آب یا دفع فاضلاب مورد استفاده قرار می گیرند.
ب) محفظه ها: فضاهای زیرزمینی بزرگی هستند که معمولا در سنگ و برای ایجاد نیروگاه یا ذخیره نفت ، گاز یا مواد دیگر مورد استفاده قرار می گیرد.
ج) معادن: در سنگها احداث می شوند و می توانند شامل قسمتهای مختلفی چون تونل ، چاه قائم یا لایه ها و بخشهای استخراج شده باشند.
مطالعالت مربوط به احداث یک فضای زیرزمینی باید بتواند پاسخگوی موارد زیر باشد:
الف) حفاری: انتخاب روش مناسب برای کندن و خارج کردن مواد از فضای زیرزمینی که عمدتا وابسته به مقاومت و سختی مصالح است.
ب) ماندگاری (پایداری): طراحی حایلهای مناسب برای باز نگهداشتن و جلوگیری از ریزش فضای ایجاد شده در حین عملیات و در طول بهره برداری
ج) بهسازی زمین: به منظور بهبود شرایط نامطلوب یا مخاطره آمیزی که ممکن است کارگران را تهدید نماید ، باعث تاخیر در کار شود ، هزینه ها را افزایش دهد ، بر عملکرد سازه تاثیر گذارد یا این که باعث نشست زمین شود.
د) تاثیر بر سازه های دیگر: در نظر گرفتن تاثیر عملیات احداث فضای زیرزمینی بر ساختمانهای موجود در سطح زمین به دلیل نشست سطح زمین یا لرزشهای ناشی از انفجار
در یک بررسی ژئوتکنیکی ، ابتدا شرایط زمین را مورد توجه قرار داد و در صورتی که شرایط نامناسب و مشکل آفرین وجود داشته باشد در جهت بهسازی آن اقدام لازم را انجام می دهیم. سپس باید تاثیر حفاری زیرزمینی بر سازه های واقع در سطح زمین را برآورد کنیم.
در مرحله بعد و پس از آنکه در مورد روش حفاری تصمیم گرفتم باید حایلهای مناسب برای نگهداری تونل یا فضای زیرزمینی ایجاد شده را طراحی نماییم. به این ترتیب قادر خواهیم بود تا عملیات حفاری را با اطمینان قابل قبول آغاز کنیم. سنجش رفتار تونل و زمین اطراف آن در قبل ، همزمان وبعد از حفاری هشدارهای لازم را در مورد خطرات پیش رو در اختیار قرار می دهد.

تعیین شرایط زمین

زمین های مختلف ، بر حسب اینکه در ارتباط با حفره زیرزمینی چه واکنشی از خود نشان دهند ، طبقه بندی میشوند به این ترتیب زمینها را می توان به دو دسته دارای شرایط مناسب و نامناسب تقسیم کرد. در زمینهایی که از شرایط مطلوبی برخوردارند مشکلات غیر عادی در رابطه با حفاری بوجود نمی آید. در مقابل ، شرایط نامناسب می تواند کارگران را در معرض خطر قرار دهد ، موجب توقف و تاخیر در کار و افزایش هزینه ها گردد یا اینکه بر نحوه عملکرد فضای ایجاد شده در آینده تاثیر منفی گذارد یا نشست زمین را به همراه داشته باشد. در چنین شرایطی باید قبل از آغاز حفاری ، شرایط زمین بهبود بخشیده شود یا اینکه از حایلها و وسایل مناسب برای نگهداری دیواره حفره استفاده شود.

عوامل اصلی تعیین کننده شرایط زمین عبارتند از:

الف) سنگ: اگر سنگ سالم یعنی سخت و یکپارچه باشد. خود نگهدار بوده و نیاز به حایل ندارد ولی سختی آن در زمان انتخاب روش حفاری مورد توجه قرار گیرد.
ب) خاک: خاکهای سخت از شرایط مناسبی برخوردارند و ممکن است تا چند روز ذدون حایل پا برجا بمانند درمقابل یک خاک مشکل آفرین ممکن است ریزش کند تا حرکت نماید.
ج) آب: آب زیرزمینی ، آب تحت فشار یا اب خورنده مشکلاتی را به همراه دارد.
د)گازها: گازها در مواردی مسموم کننده یا منفجر شونده اند. گازها ممکن است هوای مرده و بدون اکسیژن بوده یا عمدتا از دی اکسیدکربن ، متان و دی اکسیدگوگرد تشکیل شده اند.
ه)دما: در اعماق بیش از 150 متر دمای زیاد می تواند باعث مزاحمت کارگران شود.
و) زمین لرزه: لرزشهای زمین باید در طراحی پوششها و حایلها، به گونه ای که در مورد سازه های دیگر معمول است ، اعمال گردد. در این رابطه محل برخورد با گسلها می تواند بالقوه مخاطره آمیز باشد. در این نقاط جابجایی می تواند موجب بریده شدن تونل شود.

• ایجاد فضای زیرزمینی باعث رها شدن تنش می شود که موجب پخش مجدد میدان تنش در پیرامون فضای زیرزمینی حفاری شده میگردد و تغییر شکلهایی را در مصالح سازنده اطراف تونل باعث می شود. توزیع مجدد تنش وابسته به شرایط زمین شناسی است و می تواند حالتی پیچیده داشته باشد. از عوامل موثر دیگر می توان شکل و اندازه تونل را نام برد. با گذشت زمان و به دلیل تغییر شکلهایی که ایجاد می شود ، میزان تنشها در اطراف تونل کاهش می یابد.

مباحث مرتبط با عنوان:

• پایداری دامنه ها
• خاکهای مشکل آفرین
• مکانیک خاک
• مکانیک سنگ
• خاکها در کاربردهای مهندسی

تکنیکهای حفاری

آشنایی

تاریخچه حفر گمانه بسیار قدیمی است و پیشینیان برای جستجوی آب در دشتها و دره‌ها به حفر گمانه می‌پرداخته‌اند و چون تلمبه اختراع نشده بود، در اغلب موارد آب از چاه (گمانه) به صورت آرتزین خارج شده و یا چهارپایان کار آبکشی را انجام می‌دادند. تا آنجا که تاریخ نشان می‌دهد قدیمیترین گمانه‌ها در چین حفر شده و سیستم حفاری ضربه‌ای که امروزه در حفر گمانه مورد استفاده قرار می‌گیرد، همان طریقه قدیمی است که در چین متداول بوده است. برای حفر گمانه به اعماق مختلف ، اقطار و در سنگهای گوناگون ، وسایل و تجهیزات و ماشین آلات حفاری در انواع و استانداردهای مختف با تکنولوژیهای گوناگون متداول است.

انواع روشها و تکنیکهای حفاری

حفاری شوئیدنی (Wash boring)

این حفاری برای بدست آوردن نمونه‌های خاک ، حفاری اکتشافی برای بررسیهای اولیه ، حفر گمانه برای برخی آزمونهای برجا از جمله آزمایش SPT بکار می‌رود.

• روش حفاری :
  بالا و پایین رفتن سر مته باعث سست شدن مواد زیر لوله تزریق آب می‌شود. آب با فشار زیاد از سوراخ سر مته خارج و خرده‌ها را به خارج هدایت می‌کند.
  
  
• مزایا :
  نیاز به کارگری با مهارت کم دارد. در همه نقاطی که برای وسایل سبک قابل دسترس باشند، قابل اجرا است.
  
  
• محدودیتها :
  اجرای عملیات ، مخصوصا در عمق بیش از 10 متر کند است. نفوذ در خاک مقاوم مشکل و در سنگ غیر ممکن است. خارج کردن گراول از لوله جدار مشکل است و منجر به کاهش کیفیت نمونه‌ها می‌شود. گرفتن نمونه دست نخورده مشکل است.

مته دورانی (Ratary drill)

این روش هم نمونه‌های خاک و سنگ را بدست می‌دهد و هم نمونه‌هایی برای انواع آزمایشهای برجا ایجاد می‌کند. این روش در حفر گمانه‌های غیر قائم برای زهکشی افقی یا ایجاد مهار کاربرد دارد.

• روش حفاری :
  پیشروی توسط سر مته برنده که در انتهای لوله حفاری قرار دارد و تحت فشار هیدرولیکی است، انجام می‌شود. دیواره چاه را معمولا گل نگاه می‌دارد.
  
  
• مزایا :
  روشی نسبتا سریع است و می‌تواند در همه نوع مواد نفوذ کند. برای همه نوع نمونه گیری مناسب است.
  
  
• محدودیتها : جابجا کردن وسایل در زمینهای ناهموار و باتلاقی مشکل است و محتاج راه مناسب است. همچنین محتاج سکوی تسطیح شده است. کارآیی حفاری با توجه به اندازه دستگاه متغیر است.

اوگر مارپیچی ممتد

این دستگاه سوراخهایی به قطر کوچک تا متوسط حفر می‌کند و بطور پیوسته نمونه‌های دست خورده می‌گیرد. معمولا در خاکهای دارای چسبندگی ، که چاه بدون لوله جدار ریزش نمی کند، انجام می‌شود.

• روش حفاری :
  حفاری با چرخاندن رشته ممتد اوگرمارپیچی صورت می‌گیرد.
  
  
• مزایا :
  روش سریع در خاکهای مقاوم و سنگ نرم است. پس از خروج اوگر ، اگر چاه باز باقی بماند، امکان نمونه گیری SPT وجود دارد.
  
  
• محدودیتها : پس از خروج اوگر در مواد با چسبندگی کم یا دانه‌ای و یا بدون چسبندگی ، چاه ریزش می‌کند و لذا عمق حفاری تا نزدیکی سیستم ایستابی محدود می‌شود. روشهای نمونه گیری محدود و نمونه‌های بدست آمده دست خورده‌اند.

اوگر میان تهی

این دستگاه سوراخهایی با قطر کم تا متوسط برای نمونه گیری از خاک حفر می‌کند.

• روش حفاری :
  روش حفاری مشابه حالت قبل است با این تفاوت که ساقه مجوف به داخل زمین پیچانده می‌شود تا نقش یک لوله جدا را بازی کند.
  
  
• مزایا :
  روش سریع خاکهای ضعیف تا نسبتا مقاوم است. گرفتن نمونه‌های SPT و UD امکانپذیر است. در خاکهای مقاوم حاوی لایه‌های شنی ، نفوذ به اعماق زیاد مشکل و به داخل قطعات سنگ غیر ممکن است. دست خوردگی قابل ملاحظه‌ای ممکن است بر اثر مته اوگر در خاک بوجود آید.

اوگرهای با قطر زیاد

این روش برای حفر سوراخهای با قطر زیاد (تا 10 سانتیمتر) برای کسب نمونه‌های دست خورده و بررسی لایه‌ها در خاکهای دارای چسبندگی که گمانه نیاز به حایل ندارد، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

• روش حفاری :
  با چرخاندن اوگر دارای قطر زیاد خاک بریده شده و گمانه حفر می‌شود.
  
  
• مزایا :
  روشی سریع بوده و بررسی شرایط خاک در زیر زمین از نزدیک را امکانپذیر می‌سازد.
  
  
• محدودیتها :
  عمق حفاری توسط سطح ایستابی و شرایط سنگ محدود می‌شود. ماشینهای بزرگتر محتاج راه دسترسی مناسب هستند. برای خاکهای بدون چسبندگی ، رسهای نرم و خاکهای آلی مناسب نیست. نمونه‌ها دست خورده است.

حفاری ضربه‌ای

تنها در حفاری چاههای آب بکار می‌رود. نمونه‌های شسته شده توسط گل‌کش ‌خارج می‌شود. عمق تا سنگ بستر را مشخص می‌کند.

• روش حفاری :
  سر مته سنگین بالا آورده شده و رها می‌شود تا مواد شکسته شده و یک مخلوطی از خرده‌ها و آب ایجاد شود که توسط گل‌کش با پمپهای ماسه کش خارج می‌شود. دیواره چاه توسط لوله جدار ، پابرجا نگاه داشته می‌شود.
  
  
• مزایا :
  روشی نسبتا اقتصادی جهت تعبیه گمانه‌های با قطر زیاد (تا 60 سانتیمتر) در انواع مواد است.
  
  
• محدودیتها : ابزارها بزرگ و پر زحمت است. در خاکهای قوی و سنگ به کندی انجام می‌شود. اغتشاشات اطراف سر مته که ناشی از ضربات پر انرژی سر مته است، به شدت بر مقادیر SPT تاثیر می‌گذارد. مغزه گیری و نمونه UD سنگ امکانپذیر نیست.

مته چکشی

برای حفر چاه آب و چاههای اکتشافی در داخل قطعه سنگها مناسب است.

• روش حفاری :
  مشابه حفاری ضربه‌ای است. شمعی که توسط نیروی دیزل رانده می‌شود برای راندن لوله جدار مضاعف استفاده می‌شود. در حالی که جریان هوا تراشه‌ها را از لوله داخلی خارج می‌کند.
  
  
• مزایا :
  نفوذ نسبتا سریع در قطع سنگها و قلوه سنگها است.
  
  
• محدودیتها :
  مشابه حفاری ضربه‌ای است، با این تفاوت که پیشروی به مراتب سریعتر است.

مته ضربه‌ای بادی

این روش برای حفر گمانه برای آتشباری ، دوغاب زنی و مهار سنگ است. روش سریع برای حفر چالهای با قطر کم در سنگ سخت است. بهترین کاربرد را در سنگهای سخت توده‌ای دارد. نمونه‌ها منحصرا به ذرات و تراشه‌های کوچک است. برای نمونه گیری بکار نمی‌رود. در سنگهای سست دارای شکستگی با لایه‌های رس یا شیل مرطوب ممکن است تمام لوله حفاری در سوراخ باقی بماند.

• روش حفاری :
  ضربات و چرخیدن سر مته ، سنگ را خرد می‌کند و تراشه‌ها توسط فشار هوا خارج می‌شود.

مباحث مرتبط با عنوان

• آتشباری
• آزمایش SPT
• اوگر مارپیچی ممتد
• اوگر میان تهی
• حفاری اکتشافی
• حفاری شوئیدنی
• حفاری ضربه‌ای
• دوغاب زنی
• شیل
• گمانه
• مغزه گیری

تنها نیم‌درصد ذخایر معدنی، برداشت مى‌شود

عليرضا خزايى، مديرکل دفتر امور بهره‌بردارى از معادن وزارت صنايع و معادن در این باره مى‌گوید: ذخاير قطعى و احتمالى کشور نزديک به 55‌ميليارد تن تخمين زده شده است که از اين ميزان بيش از 37‌ميليارد تن ذخاير قطعى و شناخته شده را شامل مى‌شود.
آمارها نشان مى‌دهد، هم‌اکنون 4‌هزار و 395 معدن در ايران وجود دارد که از اين تعداد 3‌هزار و 183 معدن فعال، 932 معدن غيرفعال و 261 معدن در حال تجهيز بوده که نشان مى‌دهد 4/72‌درصد معادن کشور فعال، 2/21‌درصد غيرفعال و 7‌درصد در حال تجهيز است.

 

ادامه نوشته

ماشین آلات بخش حفاری

ماشین آلات بخش معدن