Case Based Reasoning

تالیف: علی اکبر ضیائی

Case-based Reasoning  که می توانیم آن را شرایط دلیل پایه ترجمه کنیم یکی از گرایشهای فعال در این شاخه می باشد. به عنوان مثال روند استدلال توسط یک پزشک هنگام تشخیص یک بیماری کاملا شبیه به CBR است، به این ترتیب که پزشک در ذهن خود تعداد بسیار زیادی از شواهد بیماریهای شناخته شده را دارد و تنها باید مشاهدات خود را با نمونه های موجود در ذهن خویش تطبیق دهد، و شبیه ترین نمونه را به عنوان بیماری تشخیص دهد. به این ترتیب مشخصات، نیازمندیها و تواناییهای CBR به عنوان یک چارچوب کلی پژوهش در هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفته است. در هر صورت هراندازه که پژوهش درباره الگوهای شناخت از طریق مطالعه بیولوژیک و یا سیستم CBR ادامه یابد به نظر می رسد که تکنولوژی هوش مصنوعی از طریق تبدیل داده ها به نمادهای تصویری است که برآیند این عملیات به عنوان یک عملیات هوشمند از نوع اتاق چینی جان سرل دلالت دارند. 
 

برای روشن شدن موضع جان سرل درباره سیستم PDP توضیحات مختصری درباره این سیستم ارائه می نمایم. يک‌ سيستم‌ چندپرد‌ازنده کامپيوتر‌ى‌ ‌است‌ که‌ در ‌آن‌ چند پرد‌ازنده‌ حضور د‌ارند و ‌اين‌ پرد‌ازنده‌‌ها بر‌ا‌ى‌ حل‌ يک‌ مسأله‌ در سطوح‌ مختلفى‌ با ‌هم‌ ‌همکار‌ى‌ مى‌کنند. به‌ دليل‌ لزوم‌ برقر‌ار‌ى‌ ‌ارتباط‌ بين‌ پرد‌ازنده‌‌ها‌ى‌ مختلف‌ در يک‌ چندپرد‌ازنده‌، مسائل‌ مختلفى‌ ‌از قبيل‌ شبکه‌‌ها‌ى‌ ‌ارتباطى‌، حافظه‌ مشترک‌، و ‌انسجام‌ حافظه‌‌ها‌ى‌ نهانى‌ در مبحث‌ معمار‌ى‌ ‌اين‌ سيستم‌‌ها مطرح‌ مى‌شود. ‌هدف‌ ‌از ‌اختر‌ا‌ع‌ کامپيوتر پرد‌ازش‌ ‌عمليات‌ با سر‌عت‌ و دقت‌ زياد بود. سر‌عت‌ ‌عمليات‌ پرد‌ازش‌ در کامپيوتر‌ها‌ى‌ ‌اوليه‌ پاسخ‌گو‌ى‌ نياز‌ها‌ى‌ ‌استفاده‌کنندگان‌ ‌از کامپيوتر نبود. ‌ابتد‌ا تصور مى‌شد که‌ مى‌تو‌ان‌ سر‌عت‌ پرد‌ازش‌ کامپيوتر‌ها ر‌ا به‌ ‌هر ميز‌ان‌ ‌افز‌ايش‌ د‌اد. ‌اما به‌ زود‌ى‌ دريافتند که‌ ‌اين‌ سر‌عت‌ تا حد‌ى‌ قابل‌ ‌افز‌ايش‌ ‌است‌ و ‌از ‌آن‌ حد بيشتر نمى‌تو‌اند ‌افز‌ايش‌ يابد. ‌علاوه‌ بر ‌اين‌ کاربرد‌ها‌ى‌ کامپيوتر روز به‌ روز پيچيده‌تر شدند و ‌از پرد‌ازش‌ د‌اده‌‌ها Data Processing، به‌ پرد‌ازش‌ ‌اطلا‌عات‌ Information Processing، پرد‌ازش‌ د‌انش‌ Knowledge Processing، و به‌ تدريج‌ به‌ سو‌ى‌ پرد‌ازش‌ ‌هوشمند‌ى‌ Intelligence Processing ميل‌ کردند. پردازش هوشمندی همان چیزی است که مخالفان جان سرل از آن علیه دیدگاه عصب زیستی وی بهره گرفته اند . ‌امروزه‌ در کار‌هايى‌ مانند پيش‌بينى‌ وضع‌ ‌هو‌ا، محاسبات‌ ‌آئروديناميکى‌، ‌اکتشاف‌ معادن‌، ‌هوش‌ مصنو‌عى‌، و ‌غيره‌ نياز به‌ سر‌عت‌‌هايى‌ د‌اريم‌ که‌ حتی ‌اگر کامپيوتر‌ى‌ د‌اشته‌ باشيم‌ که‌ سر‌عت‌ ‌انتقال‌ ‌اطلا‌عات‌ در ‌آن‌ بر‌ابر با سر‌عت‌ نور باشد، نياز ما بر‌آورده‌ نمى‌شود. در نتيجه‌ طر‌احان‌ کامپيوتر به‌ فکر طر‌احى‌ سيستم‌‌ها‌ى‌ جديد کامپيوتر‌ى‌ ‌افتادند. موفق‌ترين‌ تفکر‌ى‌ که‌ در ‌اين‌ زمينه‌ مطرح‌ شد، پرد‌ازش‌ مو‌از‌ى‌ بود. پرد‌ازش‌ مو‌از‌ى‌ به‌ معنى‌ ‌انجام‌ ‌همزمان‌ چند کار توسط‌ چند و‌احد پرد‌ازشگر ‌است‌. بر‌ا‌ى‌ پياده‌ساز‌ى‌ ‌اين‌ تفکر، روش‌‌ها‌ى‌ مختلفى‌ وجود د‌ارد که‌ يکى‌ ‌از موفق‌ترين‌ ‌آن‌‌ها ‌استفاده‌ ‌از چند پرد‌ازنده‌‌هاست‌.‌ طر‌احان‌ سيستم‌‌ها‌ى‌ کامپيوتر‌ى‌ بر‌ا‌ى‌ دستيابى‌ به‌ سر‌عت‌‌ها‌ى‌ پرد‌ازشى‌ بالاتر، ‌ايده‌‌ى‌ پرد‌ازش‌ مو‌از‌ى‌ parallel يعنى‌ ‌انجام‌ ‌همزمان‌ کار‌ها ر‌ا مطرح‌ کردند. بر‌ا‌ى‌ پياده‌ساز‌ى‌ ‌اين‌ ‌ايده روش‌‌ها‌ى‌ متفاوتى‌ وجود د‌ارد ‌از قبيل‌ ‌استفاده‌ ‌از خط‌ لوله‌ Pipeline، پرد‌ازنده‌‌ها‌ى‌ برد‌ار‌ى‌ Vector Processors، چندپرد‌ازنده‌‌ها و پرد‌ازش‌ توزيع‌ شده ‌Distributed Processing در يک‌ شبکه‌‌ى‌ کامپيوتر‌ى‌.

gps

 

 

جی‌پی‌اس یا سیستم موقعیت‌یاب جهانی (Global Positioning Systems)، یک سیستم راهبری و مسیریابی ماهوارهای است که از شبکه‌ای با حداقل ۲۴ ماهواره تشکیل شده است. این ماهواره‌ها به سفارش وزارت دفاع ایالات متحده ساخته و در مدار زمین قرار داده شده‌اند. جی‌پی‌اس در ابتدا برای مصارف نظامی تهیه شد ولی از سال ۱۹۸۰ استفاده عمومی آن آزاد و آغاز شد.

خدمات این مجموعه در هر شرایط آب و هوایی و در هر نقطه از کره زمین در تمام شبانه‌روز در دسترس است و استفاده از آن رایگان است.

علاوه بر جی‌پی‌اس، دو سیستم کمابیش مشابه دیگر نیز وجود دارد: سیستم گلوناس که دولت شوروی ساخته و اکنون به‌دست کشور روسیه اداره می‌شود و سیستم گالیله که کشورهای اروپائی آن را برای وابسته نبودن به سیستم آمریکائی جی‌پی‌اس ساخته اند.

قطب نما هایی که با نیروی مغناطیسی زمین جهت یابی می‌‌کنند، به تدریج جای خود را به گیرنده‌های جی‌پی‌اس خواهند داد؛ جی‌پی‌اس، سامانه‌ای است که به کمک گروهی از ماهواره ها جهت یابی می‌‌کند. ماهواره هایی که هرکدام در مدارهای خود به دور زمین در گردشند؛ این ماهواره ها با ایستگاه‌های ویژه‌ای بر روی زمین در تماس اند و همواره موقعیت آن ها در فضا مشخص است. دستگاه گیرندهٔ جی‌پی‌اس شما، با ارتباط با تعدادی از این ماهواره ها، فاصلهٔ شمارا تا آن ها تعین می‌‌کند و سپس موقعیت دقیق شما روی زمین بدست می‌‌آید. در واقع اساس کار این سامانه، فرستادن سیگنال های رادیویی با فرکانس بالا و به طور پیوسته است که زمان و مکان ماهواره را نسبت به زمین مشخص می‌‌کند و یک گیرندهٔ جی‌پی‌اس روی زمین، با گرفتن این اطلاعات از سه ماهواره یا بیشتر، آن ها را پردازش می‌‌کند و موقعیت کاربر را در هر نقطهٔ زمین، در هر ساعتی از شبانه روز و در هر وضعیت آب و هوایی به او نشان می‌‌دهد. با چندین اندازه گیری متعدد، گیرنده به محاسبهٔ سرعت، مدت زمان سفر، فاصلهٔ شما تا مقصد، مختصات جغرافیایی (طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا)، زمان طلوع و غروب خورشید و ماه (در تقویم نجومی)، تعداد ماهواره ها، زمان محلی و … می‌‌پردازد و آن را در اختیار کاربر قرار می‌‌دهد. به طور میانگین، هشت ماهواره از 24 ماهواره، در اطراف هر نقطه از کرهٔ خاکی که باشید در آسمان گشت می‌‌زنند. هرچه گیرندهٔ شما به ماهواره‌های بیشتری وصل شود، اطلاعات دقیق تری را برای شما محاسبه می‌‌کند. جی‌پی‌اس، در ابتدا تنها استفادهٔ نظامی داشته است، ولی از سال 1980 به بعد تصمیم گرفته شد تا از آن در فعالیت های غیر نظامی هم استفاده شود ؛ تا جایی که امروزه حتی در ماهی گیری و شکار هم مورد استفاده قرار می‌‌گیرد. این ماهواره‌ها به سفارش وزارت دفاع ایالات متحده ساخته و در مدار زمین قرار داده شده‌اند.

نحوهٔ کار

ماهواره‌های این سیستم، در مدارهای دقیق هر روز ۲ بار به‌دور زمین می‌‌گردند و اطلاعاتی را به زمین مخابره می‌کنند. گیرنده‌های جی‌پی‌اس این اطلاعات را دریافت کرده و با انجام محاسبات هندسی، محل دقیق گیرنده را نسبت به زمین محاسبه می‌کنند. در واقع گیرنده زمان ارسال سیگنال از ماهواره را با زمان دریافت آن مقایسه می‌‌کند. از اختلاف این دو زمان، فاصله گیرنده از ماهواره تعیین می‌‌گردد. این عمل را با داده‌های دریافتی از چند ماهواره دیگر تکرار می‌کند و بدین ترتیب محل دقیق گیرنده را با تقریب ناچیز معین می‌‌کند.

گیرنده به دریافت اطلاعات همزمان از حداقل ۳ ماهواره برای محاسبه ۲ بعدی و یافتن طول و عرض جغرافیایی، و همچنین دریافت اطلاعات حداقل ۴ ماهواره برای یافتن مختصات سه بعدی نیازمند است. با ادامه دریافت اطلاعات از ماهواره‌ها گیرنده اقدام به محاسبه سرعت، جهت، مسیرپیموده شده، فواصل طی شده، فاصله باقی مانده تا مقصد، زمان طلوع و غروب خورشید و بسیاری اطلاعات مفید دیگر، می‌نماید.

ماهواره‌های جی پی اس

۲۴ عدد ماهواره جی‌پی‌اس در مدارهایی بفاصله ۲۴۰۰۰ هزار مایل از سطح دریا گردش می‌کنند. هر ماهواره دقیقاً طی ۱۲ ساعت یک دور کامل بدور زمین می‌‌گردد. سرعت هریک ۷۰۰۰ مایل بر ساعت است. این ماهواره‌ها نیروی خود را از خورشید تامین می‌کنند. همچنین باتری‌هایی نیز برای زمانهای خورشید گرفتگی و یا مواقعی که در سایه زمین حرکت می‌کنند به‌همراه دارند. راکتهای کوچکی نیز ماهواره‌ها را در مسیر صحیح نگاه می‌دارد. به این ماهواره‌ها NAVSTAR نیز گفته می‌شود.

در اینجا به برخی مشخصه‌های جالب این سیستم اشاره می‌‌کنیم:

• اولین ماهواره جی‌پی‌اس در سال ۱۹۷۸ یعنی حدود ۳۵ سال پیش در مدار زمین قرار گرفت.
• در سال ۱۹۹۴ شبکه ۲۴ عددی NAVSTAR تکمیل گردید.
• عمر هر ماهواره حدود ۱۰ سال است که پس از آن جایگزین می‌گردد.
• هر ماهواره حدود ۱۰۰۰ کیلوگرم وزن دارد و طول باتری‌های خورشیدی آن ۵.۵ متر است.
• انرژی مصرفی هر ماهواره، کمتر از ۵۰ وات است.

گیرنده جی پی اس

بهای گیرنده‌های جی‌پی‌اس کاهش پیدا کرده و هم اکنون در ایران با بهایی معادل یک گوشی متوسط تلفن همراه نیز می‌‌توان گیرنده جی‌پی‌اس تهیه کرد. در کشورهای توسعه یافته از این سیستم برای راهبری خودرو، کشتی و انواع وسایل نقلیه بهره گیری می‌شود.

انواع گیرنده‌های جی‌پی‌اس

گیرنده‌های جی‌پی‌اس انواع گوناگونی دارند و انتخاب هرکدام از آن ها بستگی به موارد استفادهٔ شما دارد؛ برای نمونه این که می‌‌خواهید در داخل خودرو آن را نصب کنید یا اینکه آن را در کوله پشتی خود قرار دهید گزینه‌های متعددی را پیش روی شما می‌‌گذارد.

گیرندهٔ بیسیک جی‌پی‌اس _ بیسیک : این گیرنده ها در واقع از ساده‌ترین و کم قیمت‌ترین گونه ها هستند (اغلب کمتر از $100 us) یک گیرندهٔ بیسیک (پایه) می‌‌تواند بسیار دقیق تر از گیرنده‌های گران قیمت باشد، اما باید این مساله را هم در نظر داشت که این گیرنده ها بسیاری از ویژگی های دستگاه‌های گران قیمت را ندارند. ویژگی قابل توجهی که کمبود آن بیشتر حس می‌شود، نداشتن قابلیت نقشه برداری یا Mapping است که بعدا شرح داده خواهد شد. در زیر تعدادی از امکانات این گیرنده‌های ساده آمده است:

o موقعیت یابی؛ تعیین طول جغرافیایی و عرض جغرافیایی که در واقع ویژگی اصلی یک گیرندهٔ جی‌پی‌اس است. o تعیین جهت؛ با یک قطب نما ی الکترونیکی. o تعیین ارتفاع از سطح دریا های آزاد؛ البته باید توجه داشت که دقت در اندازه گیری ارتفاع به خوبی دقت در موقعیت یابی نیست. o زمان دقیق. o موقعیت ماهواره ها و قدرت سیگنال ها. o توانایی محاسبهٔ مسافت پیموده شده. o توانایی ذخیره سازی مسیر پیموده شده ؛ که با استفاده از نقطه گذاری در صفحهٔ نمایشگر انجام می‌شود. o توانایی هدایت و مسیر یابی. o یافتن مسیری که در گذشته آن را پیموده اید.

• گیرنده‌های دستی جی‌پی‌اس _ نقشه بردار : همانطور که از نام این گیرنده بر می‌‌آید گیرندهٔ نقشه بردار از قابلیت نمایش نقشه برخوردار است. این گیرنده ها ابعاد بزرگ تری نسبت به گیرنده‌های قبلی دارند. با اتصال این گیرنده به یک رایانه شخصی نقشهٔ دلخواهتان را به گیرنده می‌‌دهید. جزئیات نقشه نیز بستگی به اندازه و نیز رزولوشن نمایشگر دارد. این گیرنده ها فشارسنج، قطب نمای الکترونیکی، بازی و سالنامه هم دارند. اگرچه این گیرنده ها باید خیلی گران قیمت تر از نمونهٔ قبلی باشند، ولی افزایش قیمت نسبتا کمی دارند و افزودن یک نمایشگر بزرگ تر برای شرکت تولید کننده هزینهٔ زیادی را در بر ندارد. قیمت این گیرنده ها از 150 دلار آمریکا شروع می‌شود. نقشه هایی که قابلیت بار کردن (upload) داشته باشند در یک سی‌دی قرار دارند که در هنگام خرید دستگاه به شما داده می‌شود. با استفاده از نصب نرم افزار نقشه در رایانه شخصی خود می‌‌توانید به انتخاب یک یا چند مسیر بپردازید و بعد از علامت گذاری نقشه آن را به گیرندهٔ نقشه بردار خود بدهید. ولی در این میان باید توجه کرد که دستگاه‌های دستی، ظرفیت محدودی دارند و تنها مقدار مشخصی از اطلاعات را می‌‌توانید در آن ها ذخیره کنید. مدل هایی از این گیرنده ها وجود دارند که می‌‌توان به آن ها کارت حافظه اضافه کرد ( که معمولا از حافظهٔ SD یا از حافظهٔ CF استفاده می‌شود). پس اگر به ذخیرهٔ مقدار بیشتری از اطلاعات نیاز دارید به یک کارت حافظه هم احتیاج پیدا می‌‌کنید. یک دستگاه پی‌دی‌ای • گیرنده‌های جی‌پی‌اس برای خودرو : این گیرنده ها بزرگ تر از گیرنده‌های دستی هستند و نمایشگری نسبتا بزرگ دارند تا راننده در هنگام رانندگی به سادگی آن را بخواند. این گیرنده ها با استفاده از برق خودرو کار می‌کنند و بنابراین تنها در داخل خودرو قابل استفاده هستند. ویژگی جالبی که معمولا در این دستگاه ها وجود دارد، راهنمایی های صوتی دستگاه است و به راننده اجازه می‌‌دهد بدون اینکه چشم خود را از جاده بردارد، با گوش دادن به صدای دستگاه طبق نقشه پیش برود. قیمت این دستگاه از 500 دلار آمریکا شروع می‌شود. بسیاری از کارخانه‌های تولید خودرو با سفارش مشتری، یک دستگاه جی‌پی‌اس بر روی خودروهای فروشی خود نصب می‌‌کنند. آن ها ثابت هستند و از زیبایی و نیز ایمنی بیشتری برخوردارند. قیمت تمام شدهٔ آن ها بیشتر از گیرندهٔ جی‌پی‌اس ای است که بعدا خودتان در خودرو نصب می‌‌کنید.

• گیرندهٔ جی‌پی‌اس برای یک دستگاه پی‌دی‌ای : برتری استفاده از یک دستگاه پی‌دی‌ای (PDA) بعنوان یک جی‌پی‌اس، نمایشگری بزرگ است که افزون بر راحتی در مطالعهٔ نقشه، جزئیات بیشتری را نیز قابل مشاهده می‌‌سازد. همچنین همانند جی‌پی‌اس هایی که در داخل خودرو نصب می‌‌شوند، می‌‌توانند به صورت صوتی راهنمایی کنند. برای استفاده از یک دستگاه پی‌دی‌ای بعنوان جی‌پی‌اس و اتصال پی‌دی‌ای به گیرندهٔ جی‌پی‌اس چندین راه مختلف وجود دارد:

o استفاده از Sleeve : وسیله‌ای است که با قرار دادن پی‌دی‌ای در آن، عملکردهای متفاوتی را می‌‌توان برای پی‌دی‌ای فراهم ساخت. برای این کار به حافظهٔ CF و یا اسلات PCMCIA هم احتیاج داریم. یک Sleeve می‌‌تواند کارت حافظهٔ اضافی، باتری اضافی، یک دوربین و یک تلفن را به دستگاه شما متصل کند و مهم تر از همه بعنوان یک گیرندهٔ جی‌پی‌اس برای دستگاه شما عمل کند. همچنین یک اسلات CF دیگر هم برای شما فراهم می‌‌کند که این اجازه را به شما می‌‌دهد تا بتوانید به کارهای دیگری در کنار استفاده از جی‌پی‌اس بپردازید. عملکرد یک Sleeve جی‌پی‌اس درست همانند عملکرد یک CF جی‌پی‌اس است.

o حافظهٔ CF : یکی از حافظه‌های متداول برای پی‌دی‌ای است که می‌‌تواند مستقیما بوسیلهٔ اسلات مخصوص CF که در پی‌دی‌ای وجود دارد یا با استفاده از Sleeve به دستگاه متصل شود. یک کارت CF جی‌پی‌اس انتخاب نسبتا ارزان قیمتی است. ولی مشکلی در اینجا وجود دارد و آن این است که یک CF جی‌پی‌اس به سرعت باتری های پی‌دی‌ای شما را مصرف می‌‌کند و باید به فکر چاره باشید. o بلوتوث جی‌پی‌اس : فن آوری بلوتوث این اجازه را به ما می‌‌دهد ارتباطی بدون سیم را بین چند دستگاه فراهم کنیم. شما می‌‌توانید پی‌دی‌ای خود را در دست گرفته و به گیرندهٔ جی‌پی‌اس ای که در کوله پشتی تان قرار داده اید بصورت بی سیم متصل شوید. استفاده از یک بلوتوث جی‌پی‌اس همچنین برای داخل خودرو بسیار مناسب است چرا که با قرار دادن آن در جلوی داشبورد دید بهتری از آسمان را برای گیرندهٔ تان فراهم می‌‌کنید. o اتصال پی‌دی‌ای به گیرندهٔ دستی جی‌پی‌اس با استفاده از کابل: به بیشتر گیرنده‌های دستی، کابلی جهت اتصال به پی‌دی‌ای وصل می‌شود. با این روش می‌‌توانید با قیمتی مناسب هم در داخل خودرو و هم در خارج آن از دستگاه موقعیت یاب خود استفاده کنید. دستگاه پی‌دی‌ای با نمایشگر خوب و نسبتا بزرگی که دارد برای مشاهدهٔ نقشه ها مناسب است. o اتصال پی‌دی‌ای به گیرندهٔ جی‌پی‌اس خودرو با استفاده از کابل: می‌‌توانید با انتخاب گیرنده ها ی موسوم به موشواره (mouse) برای خودرو و یک پی‌دی‌ای از یک جی‌پی‌اس خوب بهره مند شوید. اگر می‌‌خواهید از جی‌پی‌اس خود تنها درون خودرو استفاده کنید، این مورد بهترین انتخاب است. گیرندهٔ موشواره برق خود را از خودرو تامین می‌‌کند و باتری های پی‌دی‌ای شما بیشتر دوام خواهند آورد. همچنین این گیرنده یک کابل دوشاخه (Y) دارد که برق پی‌دی‌ای شما را نیز تامین می‌‌کند. گذشته از این ها، ویژگی بسیار خوب گیرنده‌های موشواره، حداقل قیمت آن ها است. • گیرندهٔ جی‌پی‌اس برای رایانه کیفی (لپ‌تاپ): تقریبا همانند یک گیرندهٔ جی‌پی‌اس برای دستگاه پی‌دی‌ای است با این تفاوت که در اینجا دیگر نیازی به استفاده از Sleeve یا چیزی شبیه به آن نیست. بخاطر داشته باشید که اگر شما بخواهیداز یک CF جی‌پی‌اس بعنوان گیرندهٔ لَپ‌تاپ خود استفاده کنید، CF جی‌پی‌اس شما با اتصال مستقیم به لپ‌تاپ از آن بیرون می‌‌زند و بنابراین اگر بخواهید در حالی که روی صندلی خودرو نشسته اید از جی‌پی‌اس هم استفاده کنید ،گیرندهٔ جی‌پی‌اس شما دید خوبی از آسمان نخواهد داشت و به خوبی وضعیتی که گیرنده را مستقیما زیر آسمان قرار می‌‌دهید عمل نخواهد کرد.

کاربردها

در برخی از کشورها روی بعضی از خودروها دستگاه جی‌پی‌اس وجود دارد که با آن می‌توان مسیر پیشنهادی به نشانی مورد نظر را دنبال کرد. هر چه نقشه‌های منطقه‌ای که در حافظه گیرنده بارگذاری می‌شود دقیق‌تر باشد، سرویسهایی که از جی‌پی‌اس می‌‌توان دریافت داشت نیز ارتقا می‌یابد. برای مثال، می‌‌توان از جی‌پی‌اس مسیر نزدیک‌نرین پمپ بنزین، تعمیرگاه و یا ایستگاه قطار را دریافت کرد. دقت مکان‌یابی این سیستم در حد چند متر است، که بسته به کیفیت گیرنده تغییر می‌‌کند.

از سیستم موقعیت‌یاب جهانی می‌‌توان در کارهایی چون نقشه برداری و مساحی، پروژه‌های عمرانی، کوهنوردی، کایت سواری، سفر در مناطق ناشناخته، کشتی‌رانی و قایقرانی، عملیات نجات هنگام وقوع سیل و زمین‌لرزه و هر فعالیت دیگر که نیازمند محل‌یابی باشد، بهره برد.

در عرصه نظامی از جی‌پی‌اس برای هدایت موشک کروز و بمب هوشمند استفاده می‌شود.

برنامه‌های نقشه بردار

نرم افزاری که در دستگاه خود نصب می‌‌کنید می‌‌تواند اطلاعات گوناگونی را در اختیار شما قرار دهد ؛ نام خیابان ها و محله ها، مکان فرودگاه، بانک ها، دستگاه‌های خودپرداز (ATM)، مکان های تفریحی، پمپ بنزین، اورژانس، هتل، پارکینگ، رستوران، … از این نمونه اند. همچنین برخی از آن ها این امکان را دارند که سرعت مشخصی را به آن ها بدهید و هرگاه که از آن فراتر رفتید به شما اخطار داده شود. نرم افزارهایی نیز وجود دارند که نقشه را برای شما می‌‌خوانند و راهنماییتان می‌‌کنند.

چیزهایی که قبل از استفاده از یک گیرندهٔ جی‌پی‌اس، باید بدانید…

بسیار توصیه شده است در زمانی که از یک گیرندهٔ جی‌پی‌اس استفاده می‌‌کنید، یک نقشهٔ کاغذی و یک قطب نما هم همراه داشته باشید. اگر در مکان ناشناخته‌ای باشید و ناگهان متوجه شوید گیرندهٔ جی‌پی‌اس شما آسیب دیده است یا شرایط جوی بسیار نامناسبی پیش آمده است یا طوفان های خورشیدی باعث کار نکردن ماهواره‌های جی‌پی‌اس شده اند، چه کار می‌‌کنید؟ شما همواره باید یک نسخه پشتیبان از مسیر پیموده شده داشته باشید. همچنین نقشهٔ کاغذی و قطب نمای مغناطیسی دیگر احتیاجی به باتری ندارند و اگر باتری دستگاه‌های الکترونیکی شما تمام شوند این راهنمایان قدیمی به یاری شما خواهند شتافت. از طرف دیگر با داشتن یک نقشهٔ کاغذی کار شما هم ساده تر می‌شود (حتی اگر گیرندهٔ شما نقشه بردار باشد) و با یک نگاه کلی تصویر بزرگ تری از هر منطقه‌ای که در آن هستید و یا می‌‌خواهید به آن سفر کنید بدست می‌‌آورید.

كاني شناسي طلا

 

 

 

طلا در طبقه بندي عناصر طبيعي در گروه مس قرار مي گيرد. در سيستم كوبيك متبلور مي شود و بلورهاي آن به شكل اكتائدر و بندرت دودكائدر، هگزائدر و تراپزوئدر با آرايش شبكه اي مكعب با سطوح مركز دار مي باشند، ولي طلا اغلب به صورت رشته اي و شاخه شاخه از شكل افتاده است. بلورهاي مكعبي طلا نادرند. طلا كه فلز نجيبي است (سختي 5/2 تا 3 بر اساس مقياس موس) مي تواند در اثر آلياژ شدن با مس و ديگر فلزات سخت گردد. بيشتر طلاها مقداري نقره دارند. طلاي خالص چگالي بالايي دارد و وزن مخصوصش 3/19 است كه وقتي نقره همراه آن بيشتر باشد به 6/15 نزول مي كند.طلا داراي سطح شكست تيز، كدر، با جلاي فلزي به رنگ زرد و با رنگ خاكه زرد بوده و بسيار چكش خوار و مفتول شدني است.طلا به واسطه خاصيت چكش خواري و وزن مخصوص زياد از پيريت، كالكو پيريت و ميكاهاي تجزيه شده زرد رنگ مشخص مي شود. طلا معمولا به صورت دانه هاي پراكنده در رگه هاي كوارتزي با پيريت و ديگر سولفورها، يا به صورت دانه هاي گرد يا گاه تكه هاي غلنبه در رسوبات رودخانه اي يافت مي شود. سنگهاي معدني غير از خود طلا شامل سلنورهاي طلا و تلورهاي طلا مي باشد
كاني هاي اصلي طلا: 1
- كالاوريت Calaverite با فرمول Au Te2 اين كاني طلا در سيستم مونوكلينيك متبلور شده و به صورت منشورهاي تيغه اي و شيار دار، غالبا دوقلو و توده هاي دانه اي پيدا مي شود. رنگ اين كاني از زرد برنزي تا سفيد نقره اي متغير است. خط اثرش خاكستري مايل به زرد تا خاكستري متمايل به سبز است. سختي اش 5/2 تا 3 و وزن مخصوصش 31/9 مي باشد. كالاوريت فاقد رخ بوده و كدر و شكننده است. اين كاني داراي جلا ي فلزي مي باشد. در اسيد نيتريك گرم حل مي شود و طلاي فلزي در محلول قرمز آزاد مي سازد. اختلاف آن با پيريت، سختي كمتر و داشتن بلورهاي طويل است. قابل ذكر است كه مقدار طلاي كالاوريت تا 44% مي رسد. اين كاني معمولا در رگه هاي هيدروترمال حرارت پائين تشكيل مي شود. 2- سيلوانيت Sylvanite با فرمول Ag,uA ) Te2 ) اين كاني نيز همانند كالاوريت در سيستم مونو كلينيك متبلور شده و به صورت منشورهاي كوتاه و ضخيم، كه برخي دوقلواند و نيز به شكل ستون، چوب بست يا دانه اي پيدا مي شوند.سيلوانيت احتمالا هم ساخت كالاوريت است ولي برخي از محلهاي فلزي توسط نقره اشغال شده است. رنگ اين كاني از خاكستري فولادي تا سفيد نقره اي متغير است و رنگ خاكه آن خاكستري متمايل به زرد است. سختي آن 5/1 تا 2 و وزن مخصوصش 11/8 است. سيلوانيت داراي جلاي فلزي درخشان، كدر و شكننده است. سطح شكست آن ناصاف بوده و داراي كليواژ كامل (010) مي باشد. سيلوانيت در اسيد نيتريك حل مي شود و طلاي فلزي آزاد مي سازد. اختلاف آن با كالاوريت در داشتن رخ و سختي كمتر است. ضمنا مقدار طلاي سيلوانيت 30% است.اين كاني نيز در رگه هاي هيدروترمال حرارت پائين تشكيل مي شود.
رنريت Krennerite با فرمول Au,Ag ) Te2 ) اين كاني در سيستم ارتو رمبيك متبلور مي شود.........

ادامه نوشته

روش هاى ساده نورى

---

---

مقدمه
فرض شود که تنها يک ميکروسکپ انعکاسى بدون اصلاحات وتغيير دستگاه يا لوازم اضافى در دسترس است .اگر چنين باشد ،در حقيقت يک امتياز است،چون پيش از درک واشرااف کامل به روش هاى پايه اى تر ،هر گونه تلاش در راستاى بکارگيرى روش هاى پيچيده تر مى تواند فريب دهنده يا گمراه کننده باشد.در مقايسه با مطالعه برش هاى نازک در نور عبورى،در حالت بررسى ميکروسکپى کانى هاى فلزى،ويژگيها در بيشتر زمينه هاى کيفى است وبراى مهارت وتجربه هيچ جانشينى وجود ندارد(کسب تجربه ومهارت در بررسى کانى هاى جوراجور ،گردآورى شده از موقعيت ها ومحيطهاى گوناگون،بى شک به مهارت وتبحر خواهد انجاميد.
فزون بر يک نمونه صيقل شده ،در دسترس بودن نمونه اى از ماده اى که هنوز بريده ،چسبانده وصيقلى نشده مى تواند مفيد وموثر باشد .رنگ کلى يا عمومى ،رنگ پودر کانى streak وجلاى هر کانى در نمونه دستى در جدول کانى (فصل 8) آمده است.
رجوع به هر متنى در کانى شناسى توصيفى اطلاعاتى بمراتب بيشتر درباره اشکال يا ويژگيهاى تشخيص دادنى با چشم غير مسلح megascopic در دسترس خواهد گذاشت .ممکن است اين بخش از جدول هاى کانى ،براى نمونه هاى دانه درشت يا در هم تنيده intergrowth سود بخش افتد ،ولى در نمونه هاى بسيار دانه ريز ،از اين رو که ممکن است رنگ يا ساير ويژگيهاى يک کانى معين براثر همجوارى با ديگر کانى ها يا کانى هاى سنگ ميزبان پوشيده شود masked ورخ ننمايد،در حقيقت کارآمد نيست.
ميکروسکپ به منظور مشاهده ويژگيهاى نورى کانى ها مى تواند به دو روش اصلى بکار گرفته شود.
بدون جداساز يا آناليزور يعنى تنها قطبى ساز يا پلاريزر درگير باشد.(پلاريزر به گونه اى پايدار وهميشه در ميکروسکپ درگير است).در اين حالت مى گويند نمونه با نور قطبى (پلاريزه)خطى يا صفحه اى بررسى مى گردد،وبراى مشاهده موارد زير به کار مى رود.
رنگ انعکاسreflectance
دو انعکاسى bireflectance وچند رنگى انعکاسى reflectance paleochroism
با گذاشتن ودرگير کردن جداساز يا آناليزور (با زاويه 90 درجه نسبت به پلاريز)گفته مى شود که نمونه ،در وضعيت قطب هاى عمود بر هم تحت بررسى است که براى مشاهده موارد زير کاربرد دارد:
همروندى (ايزوتروپيسم isotropism) ناهمروندى (انيزوتروپيسم anisotropism)
رنگ هاى قطبش يا پولاريزاسيون polarisation colours (خواص چرخشى)
انعکاس هاى داخلى internal reflections
مشاهدات ممکن است با بکارگيرى عدسى هاى شناور در روغن/يا هوا صورت پذيرد.
2-1-4- رنگ
در هنگام مشاهده کانى در نور قطبى (پلاريزه)صفحه اى plan polarized light يا بين قطب هاى عمود بر هم،رنگ يکى از مهمترين ويژگيهاى آن است،که به هنگام آغاز يادگيرى بررسى ميکروسکپى کانى فلزى،متاسفانه دشوارترين کار است.فهرست تطبيق زير ممکن است به رفع برخى از مشکلات ومسائل کمک نمايد:
ميکروسکپ بطور صحيح نصب شود.
نمونه بتازگى (جديداً) صيقلى شده باشد يا ،در صورتى که چنين نيست ،نمونه حتى المقدور در هواى خشک نگهدارى شده باشد.چنانکه نمونه شرايط ياد شده را نداشته باشد ،ممکن است مشکلات متعددى را بوجود آورد ،زيرا کانيهاى مشخص ومعين (نظير نقره ومس طبيعى) هنگام ماندن در هوا به آسانى کدر مى شوند ودر نتيجه براى نماياندن رنگهاى (واقعى وصحيح)هميشه به صيقل دوباره نياز دارند.
نمونه ها در نور ثابت ومناسب مشاهده شوند، شدت نور ميکروسکپ بايد(در صورت امکان)تا بدان جا که چشم هاى شخص نياز دارد ، باشد.
شما کور رنگ نيستيد .گروه کثيرى از مردم بطور جزئى وتا اندازه اى کور رنگند وهرگز به آن رنگ پى نمى برند ،يا نمى توانند آن را تاييد کنند،دراين صورت از دوستى بخواهيد با نگاه به نمونه ،رنگ هاى مشاهده شده را ذکر کند يا بپذيرد.اگر چه توصيف وذکر رنگ از شخصى به شخص ديگر ممکن است کمى متفاوت باشد.
با توجه به اينکه رنگ بيشتر کانى ها بين سفيد محض تا خاکسترى تيره تغيير مى کندوتنها معدودى از آنها شديداً‌ رنگى اند (جدول4-1)،تشخيص وشناسايى تفاوت هاى جزئى رنگ در درجات رنگى ملايم که از خاکسترى وسفيد به غير سفيد تغيير مى کند، ضرورى است،ممکن است توصيه هاى زير مفيد واقع باشد:
تا آنجا که مى توانيد نمونه هاى جورواجور از يک کانى را ببينيد ودر تفاوت هاى که رنگ يک کانى مى تواند آشکار سازد دقيق شويد.
رنگ مشاهده شده را يادداشت کنيد وبه جدول هاى اين کتاب يا هر کتاب ديگر ،کاملاً مطمئن نباشيد،اين احتمال وجود دارد که نمونه مورد بررسى در بعضى از شرايط هيچيک از رنگ هاى قيده شده در جدول مذبور را آشکار نسازد.
در روند مشاهده يک کانى ، آن کانى را برگزينيد که نيمى از ميدان يا بيشتر گستره آن را بپوشاند سپس افروزش يا نور را تغيير دهيد.تفاوت هاى شدن رنگ ،نظير زرد روشن به زرد کمرنگ يا حتى از زرد روشن به سفيد بايد ديده شود. نور يا افروزش را به آنجايى برگردانيد که در آغاز بود ،اين کار مسائل ومشکلاتى را که بررسى نمونه هاى مختلف يک کانى به هنگام ناپايدارى شدت افروزش يا نور ايجاد مى کند،آشکار مى سازد.
بپذيريم که که ناهمسانى در رنگ يک کانى به کانى هاى احاطه کننده آن نيز مربوط مى شود. بدين سان که احتمال دارد کانى در يک سنگ ميزبان بدور از کانى کدر مى باشد يا در همسايگى کانى هايى با رنگ هاى روشن يا تيره تر از خود ، باشند.اين اثر ((تداخل رنگى خنثى neutral colour interference ناميده شده است.اين تفاوت هاى مى تواند بسته به اينکه نمونه ((در روغن )) يا ((هوا)) باشد تغيير يابد. جدول کانى (فصل 8)به گونه اى تنظيم شده که اين پديده را چاره ساز باشد. به عنوان مثال صفحه 28 بخش ((رنگ)) کالکوپيريت را ببنيد.علامت-> رنگ کالکوپيريت را در همسايگى .... مشخص مى کند. وقتى کالکوپيريت در همسايگى گالن است ممکن است زردتر از جايى باشد که دو کالکوپيريت ديوار به ديوار يکديگرند، يا چنانچه که در کنار طلا/نقره جاى گيرد شايد کالکوپيريت رنگ زرد مايل به سبز يا تيره تر نشان دهد. به همين سان ،آن کانى که همه گستره ميدان ديد را مى پوشاند ،مى تواند رنگى بطور کامل ناهمسان با رنگى آشکار سازد که همين کانى در وضعيت ريز دانگى چسبيده به ديگر کانى ها يا قطعات سنگ ميزبان از خود نشان مى دهد ،از اين رو لازم است که بررسى ميکروسکپى از عدسى شيئى قدرت پائين آغاز شود تا بدين سان، بيشترين شمار ممکن دانه هابه زير ديد روند وهمچنين تا آنجا که ممکن است همه ديافراگم ها بار گذاشته شود.
رنگ غالب ايروتروپ نا ايزوتروپ
(نسبى) (يا بگونه اى ضعيف ناايزوتروپ)
1- بشدت رنگى آبى کالکوسيت کووليت
زرد طلا کالکوپييت
قرمز/قهوه اى بورنيت ،مس ميلريت
صورتى/ارغوانى/بنفش برونيت ،مس کوبانيت
2- کمى رنگى :آبى تترائدريت پسيلوملان
(در مقايسه با کانى هاى همسايه)
سبز تترائدريت هماتيت هماتيت
زرد پيريت،پنتلانديت پروستيت
پيرارژريت
استانيت
مارکاسيون
نيکوليت
جزئى رنگى رنگى در مقايسه با کانى هاى همسايه در غير از آن صورت رنگ شديد) آبى کوپريت
رنگى سينابر
صورتى/ارغوانى/بنفش/زرد کوبالتيت نيکوليت
زرد پيريت مارکاسيت
قرمز/قهوه اى منيتيت پيروتيت
انارژيت
ايلمنيت
رنگ تابعى از :(الف)- ضريب انکسار نوع محيط يا ماده موجود بين عدسى ونمونه (معمولاً‌ هوا)؛ و(ب) شفافيت کانى است.بيشتر کانيهاى طبيعى ،کدر ولى اکثر کانى هاى باطله (گانگ)شفاف يا نيمه شفاف اند.اين قبيل کانى ها چون نمى توانند به اندازه کانى هاى کدر نور را منعکس کنند در نتيجه تيره تر به نظر مى رسند.
3-1-4- دوانعکاسى و چند رنگى انعکاسى
هنگام بررسى يک کانى با نور پلاريزه (قطبى) صفحه اى ، ممکن است،در اثر گرداندن کانى بدور خود ،در انعکاس آن(روشنى) و/يا رنگ آن تغييرى رخ دهد. تغيير در انعکاس را دو انعکاسى گويند.
تغيير در رنگ (يا ته رنگ هاى آن) را چند رنگى انعکاسى نامند.
شايان ذکر است که کانى هاى سيستم کوبيک با هر گونه جهت يافتگى دامنه يا بلورها بطور معمول هيچ يک از ويژگيهاى ياد شده را آشکار نمى سازند،برش هاى قاعده اى کانى هاى هگزاگونال وتترا گونال نيز بطور معمول دو انعکاسى يا چند رنگى انعکاسى را نشان مى دهند.
دو انعکاسى تحت تاثير موارد زير است:
ضريب انکسارRefrective Index(RI) محيط يا ماده ميان عدسى ونمونه :هر اندازه ضريب محيط بزرگتر باشد ،دوانعکاسى شديدترى بيان مى شود
جهت يافتگى کانى .بسته به جهت يک کانى نسبت به پرتوهاى تابيده ،احتمال دارد دو انعکاسى در آن از صفر تابيشترين مقدار تغيير کند.برخى مولفين بر آنند که با بکارگيرى اصلاحاتى همچون :(( خيلى ضعيف))،((ضعيف))، ((متوسط))،((قوى)) و((خيلى قوى)) اين اثر را بيان نمايند.
شايد اين اثر در کانى هاى شفاف مشخص ومعين (در بيشتر موارد کانى هاى گانگ) که داراى دو انعکاسى قوى هستند يعنى کربنات هاى کلسيم ،منيزيم ،آهن وسرب ديده شود. دو انعکاسى در کانى هاى اصلى سازنده سنگ آشکار نمى شود.

 

منبع: عنوان کتاب : پيش درآمدى اور ميکروسکپى کاربردى
نويسنده : محمود مهر پرتو , فريده حلمى

سیمان

ریشه لغوی

کلمه سیمان از یک لغت لاتین به نام سی‌منت ( cement ) گرفته شده است و ماده ای است که دارای خاصیت چسبانندگی مواد به یکدیگر است و در حقیقت ، واسطه چسباندن است.

سیمان در صنایع ساختمانی

در صنایع ساختمانی ، سیمان به ماده ای گفته می‌شود که برای چسباندن مصالح مختلف به یکدیگر از قبیل سنگ و شن ، ماسه ، آجر و غیره بکار می‌رود و ترکیبات اصلی این سیمان از مواد آهکی است. سیمانهای آهکی معمولا از ترکیبات سیلیکات و آلومیناتهای آهک تشکیل شده‌اند که هم به‌صورت طبیعی یافت می‌شوند و هم قابل تولید در کارخانجات سیمان‌سازی هستند.

تاریخچه

اگرچه از زمانهای بسیار گذشته اقوام و ملل مختلف به نحوی با استفاده از سیمان در ساخت بنا سود می‌جستند، ولی اولین بار در سال 1824 ، سیمان پرتلند به نام "ژوزف آسپدین" که یک معمار انگلیسی بود، ثبت شد. به لحاظ شباهت ظاهری و کیفیت بتن‌های تولید شده از سیمانهای اولیه به سنگهای ناحیه پرتلند در دورست انگلیس ، سیمان به نام سیمان پرتلند معروف شد و تا به امروز برای سیمانهایی که از مخلوط نمودن و حرارت دادن مواد آهکی و رسی و مواد حاوی سیلیس ، آلومینا و اکسید آهن و تولید کلینکر و نهایتا آسیاب نمودن کلینکر بدست می‌آید، استفاده می‌شود.

 

 

ساختار سیمان

اساسا سیمان با آسیاب نمودن مواد خام از قبیل سنگ و آهک و آلومینا و سیلیسی که به صورت خاک رس و یا سنگهای رسی وجود دارد و مخلوط نمودن آنها با نسبتهای معین و با حرارت دادن در کوره‌های دوار تا حدود 1400درجه سانتی‌گراد بدست می‌آید. در این مرحله ، مواد در کوره تبدیل به گلوله‌های تقریبا سیاه رنگی می‌شوند که کلینکر نامیده می‌شود.

کلینکر پس از سرد شدن ، با مقداری سنگ گچ به‌منظور تنظیم گیرش ، مخلوط و آسیاب شده و پودر خاکستری رنگی حاصل می‌شود که همان سیمان پرتلند است. با توجه به نوع و کیفیت مواد خام ، سیمان با دو روش عمده‌تر و خشک تولید می‌شود، ضمن اینکه روشهای دیگری نیز وجود دارد. البته امروزه عمومـا از روش خشک در تولید سیمان استفاده می‌شود، مگر در مواردی که مواد خام ، روش تر را ایجاب کند، زیرا در روش خشک ، انرژی کمتری برای تولید مورد نیاز است.

 

 

ترکیبات شیمیایی سیمان

مواد خام مورد مصرف در تولید سیمان در هنگام پخت با هم واکنش نشان داده و ترکیبات دیگری را بوجود می‌آورند. معمولا چهار ترکیب عمده به‌عنوان عوامل اصلی تشکیل دهنده سیمان در نظر گرفته می‌شوند که عبارتند از:

• سه کلسیم سیلیکات (3O₂=C₃S)

 

• دو کلسیم سیلیکات ( 2CaOSiO₂=C₂S)

 

• سه کلسیم آلومینات (3CaOAl₂O₃=C₃A)

 

• چهار کلسیم آلومینو فریت (4CaOAl₂O₃Fe₂O₃)

که اختصارا اکسیدهای CaO را با C و SiO₂ را با S و Al₂O₃ را با A و Fe₂O₃ را با F نشان می‌دهند. سیلیکاتهای C₃S و C₂S مهمترین ترکیبات سیمان در ایجاد مقاومت خمیر سیمان هیدراته می‌باشند. در واقع سیلیکاتها در سیمان ، ترکیبات کاملا خالصی نیستند، بلکه دارای اکسیدهای جزئی به‌صورت محلول جامد نیز می‌باشند. این اکسیدها اثرات قابل ملاحظه ای در نحوه قرار گرفتن اتمها، فرم بلوری و خواص هیدرولیکی سیلیکاتها دارند.

ترکیبات دیگری نیز در سیمان وجود دارند که از نظر وزن قابل ملاحظه نیستند، ولی تأثیرات قابل ملاحظه ای در خواص سیمان دارند که عمدتا عبارتند از: MgO،TiO₂،Mn₂O₃،K₂O،NaO₂، که اکسیدهای سدیم و پتاسیم به نام اکسیدهای قلیایی شناخته شده‌اند. آزمایشها نشان داده است که این قلیائی‌ها با بعضی از سنگدانه‌ها واکنش نشان داده‌اند و حاصل این واکنش باعث تخریب بتن شده است. البته قلیائی‌ها در مقاومت بتن نیز اثر دارند.

وجود سه کلسیم آلو مینات (C₃A) در سیمان نقش عمده ای در مقاومت سیمان به جزء در سنین اولیه ندارند و در برابر حملات سولفاتها نیز که منجر به سولفوآلومینات کلسیم می‌شود، مشکلاتی به بار می‌آورد، اما وجود آن در مراحل تولید ، ترکیب آهک و سیلیس را تسهیل می‌کند. میزان C₄AF در سیمان هم در مقایسه با سه ترکیب دیگر کمتر است و تأثیر زیادی در رفتار سیمان ندارند، ولی در واکنش با گچ ، سولفو فریت کلسیم را می‌سازد و وجود آن به هیدراسیون سیلیکاتها شتاب می‌بخشد.

مقدار و اندازه واقعی اکسیدها در ترکیبات انواع سیمان ، مختلف است. البته باقی مانده نامحلول نیز که عمدتا از ناخالصی‌های سنگ گچ حاصل می‌گردد، اندازه گیری می‌شود، تا حدود 1,5 درصد وزن در سیمان مجاز است. افت حرارتی نیز که دامنه کربناسیون و هیدراسیون آهک آزاد و منیزیم آزاد را در مجاورت هوا نشان می‌دهد، تا حدود 3 الی 4 در صد وزن سیمان اندازه گیری می‌شود.

هیدراسیون سیمان

ماده مورد نظر ما ملات یا خمیر سیمان است که با اختلاط آب و پودر سیمان ماده چسباننده ای می‌شود. در واقع سیلیکاتها و آلومیناتهای سیمان در مجاورت آب محصولی هیدراسیونی را تشکیل می‌دهند که کم‌کم با گذشت زمان ، جسم سختی بوجود می‌آید.

دو ترکیب عمده سیلیکاتی سیمان یعنی C₃S و C₂S عوامل عمده سخت شدن سیمان هستند و عمل هیدراسیون روی C₃S سریعتر از C₂S انجام می‌گیرد.

حرارت هیدراسیون

همانند هر واکنش شیمیایی ، هیدراسیون ترکیبات سیمان نیز حرارت‌زا است و به میزان حرارتی که در هر گرم از سیمان هیدراته در اثر هیدراسیون در دمای معینی تولید می‌گردد، حرارت هیدراسیون گفته می‌شود و به روشهای مختلفی قابل اندازه گیری است. درجه حرارت و دمائی که در آن عمل هیدزاسیون انجام می‌شود، تأثیر قابل ملاحظه ای در نرخ حرارت تولید شده است دارد.

برای سیمانهای پرتلند معمولی ، حدود نصف کل حرارت تا سه روز و حدود 3,4 حرارت تا حدود 7 روز و تقریبا 90 در صد حرارت در 6 ماه آزاد می‌شود. در واقع حرارت هیدراسیون بستگی به ترکیب شیمیایی سیمان دارد و تقریبا برابر است با مجموع حرارتهای ایجاد شده یکایک ترکیبات خالص سیمان ، اگر به صورت جداگانه هیدراته شود.

هر گرم از سیمان تقریبا 120 کالری حرارت آزاد می‌کند. چون هدایت حرارتی بتن کم است، لذا حرارت می‌تواند به‌عنوان یک عایق حرارتی عمل نماید. از طرف دیگر حرارت تولید شده بوسیله هیدراسیون سیمان می‌تواند از یخ زدن آب در لوله‌های موئین بتن تازه ریخته شده جلوگیری نماید. بنابراین آگاهی به خواص حرارت‌زایی سیمان می‌تواند در انتخاب نوع مناسب سیمان برای هدف مشخصی مفید باشد.

همانطور که گفته شد، نقش اصلی در مقاومت سیمان C₃S و C₂S ایفا می‌کنند و C₃S در 4 هفته سنین اولیه و C₂S پس از آن مقاومت سیمان را ایجاد می‌کنند. نقش این دو ترکیب در مقاومت سیمان پس از یک سال تقریبا مساوی می‌شود

 

آزمایشهای سیمان

به لحاظ اهمیت کیفیت سیمان در ساختن بتن ، معمولا تولید کنندگان ، آزمایشهای متعدد و استاندارد شده ای را برای کنترل کیفیت سیمان انجام می‌دهند و بعضا نیز مصرف‌کنندگان برای اطمینان خاطر ، خواص سیمان تولید شده را از کارخانجات درخواست می‌کنند و گاها نیز آزمایشهایی انجام می‌دهند. خواص فیزیکی سیمان عمدتا عبارتست از نرمی سیمان ، گیرش سیمان ، سلامت سیمان و مقاومت سیمان.

نرمی سیمان

از آنجا که هیدراسیون از سطح ذرات سیمان شروع می‌شود، مساحت تمامی سطح سیمان موجود در هیدراسیون شرکت دارند. بنابراین نرخ هیدراسیون بستگی به ریزی سیمان دارد و مثلا برای کسب مقاومت سریعتر نیز به سیمان نرم تر یا ریزتر می‌باشد. اما باید توجه داشت که همیشه یک سیمان نرم از نظر اقتصادی و فنی مقرون به صرفه نیست، زیرا هزینه آسیاب کردن و اثرات بیش از حد نرم بودن سیمان بر خواص دیگر آن مانند نیاز بیشتر به گچ برای تنظیم گیرش ، کارآیی بتن تازه و سایر موارد نیز باید مد نظر باشد.

نرمی یکی از خواص عمده سیمان است که معمولا در استانداردها با سطح مخصوص تعیین می‌شود (m²/kg). روشهای متداول و متفاوتی برای تعیین نرمی سیمان در دنیا بکار گرفته می‌شود. استاندارد ملی ایران به شماره 390 تعیین نرمی سیمان را مشخص می‌کند.

گیرش سیمان

کلمه گیرش برای سفت شدن خمیر سیمان بکار برده می‌شود، یعنی تغییر وضعیت از حالت مایع به جامد. گیرش به‌علت هیدراسیون C₃S و C₂A با افزایش دمای خمیر سیمان اتفاق می‌افتد. گیرش اولیه مربوط به افزایش سریع دما و گیرش نهایی مربوط به دمای نهایی است. مدت زمان گیرش سیمان با افزایش درجه حرارت کاهش می‌یابد، ولی آزمایش نشان داده است که در دمای حدود 30 درجه سانتی‌گراد ، اثر معکوس را می‌توان مشاهده نمود. در درجات حرارت پائین ، گیرش سیمان کند می‌شود.

۞ آشنایی با معدن مس مزرعه ۞

          

        

                   ۞  آشنایی با معدن مس مزرعه  ۞  

 

 

    

 

 

 

معدن مس مزرعه در 25 کیلومتری شمال شهرستان اهر  در نزدیکی های روستایی به همین نام واقع می باشد.

عملیات اکتشاف این معدن (توسط گروهی فرانسوی) به موازات استخراج آن از سال 1337  شروع وبه مدت 5 الی  6 سال ادامه داشته است . عملیات استخراج  تا سال 1350 ادامه داشته است و از آن به بعد تا سال   معدن تعطیل بوده است تا سال 1367 که بعد ازآن مطالعاتی دوباره بر روی معدن انجام شده و پس از پاکسازی و باز سازی برخی بخشهای تخریب شده  عملیات استخراج شروع شده و در سال 1375 کارخانه تغلیظ نیز به این مجموعه اضافه شده است .

معدن شامل کانی های منیتیت ٬ پیریت ٬ کالکو پریت ٬ هماتیت  ٬ بورنیت ٬ تترا ادریت ٬ بیسیموت خالص ٬ کلومین ٬ شیلیث و ولفرامین میباشد .

 

 

 

خلاصه ای از نحوه استخراج و ابعاد عملیات استخراجی در معدن مس مزرعه

مطالبی را که در این قسمت آورده میشود صرفا جهت در دست داشتن نمایی کلی می باشد که در ادامه آنها را به تفصیل شرح خواهیم داد .

در معدن مس مزرعه 7 تونل احداث گردیده که  4 عدد از این تونلها بر روی یکدیگر به احداث شده اند .

تونل صفر که پایین ترین تونل میباشد و پس از آن تونلهای شماره 1 ٬ 2 ٬ 3 و 4 میباشند  . ارتفاع تونلها از یکدیگر به ترتیب 40 ٬ 40 ٬ 40و 25 متر میباشد. تونلهای 6 و 7 در قسمت غربی معدن می باشند .

در سالهای قبل از انقلاب تونل 3 استخراج گردیده و و پس از انقلاب نیز تونلهای 2 و 3 کاملا استخراج گردیده اند که در حال حاضر قسمتهای بین تونل 1 و 2 در حال استخراج میباشد. بزرگترین تونل حفر شده تونل شماره یک می باشد که از 5 کارگاه استخراجی تشکیل شده است. 

   

  

 

 

 

 

تونلهای احداثی در درون لایه اسکارن میباشند که توسط دو لایه گرانیتی و آهکی با شیب تقریبی 90 درجه قرار گرفته است و از این رو تشخیص کمر بالا و کمر پایین لایه ممکن نمیباشد.

همانگونه  که گفتیم  روش استخراج معدن از نوع انباره ای میباشد که توضیح داده خواهد شد و نحوه نگهداری آن هم از نوع خود نگهدار( self support   ) می باشد که به واسطه استحکام اسکارن و سنگهای تشکیل دهنده ممکن شده است .

نحوه ایجاد کارگاه زون مرکزی به این شکل میباشد که ابتدا تونل را حفر کرده و سپس بونکرهایی را به صورت زیگزاگ برای پوشش دادن سطح کارگاه به فاصله 5 متر از هم قرار داده اند ابعاد این کارگاه به شرح زیر میباشد :

طول :70 متر عرض : 10 متر که با قرار دادن حدود 10 بونکر این سطح پوشش داده شده است .

 

  لازم به توضیح میباشد که بونکر وسیله ای قیف مانند در ابعاد بزرگ میباشد که در بالای تونل احداثی و سطح کارگاه جاسازی میگردد تا به این وسیله بتوان مواد معدنی خرد شده را به بیرون از کاگاه انتقال داد دهانه این بونکرها  به ابعاد 80 در 80 میباشند که برای استخراج ماده معدنی مناسب باشد . ابعاد نرمال برای ماده معدنی که سنگ شکن های معدن بتوانند آنها را خرد کنند 30 سانتیمتر میباشد که اگر ابعاد ماده معدنی بیش از باشد ٬ در کارگاه  آن را میشکنند تا بتواند خوراک دستگاههای سنگ شکن قرار گیرد.

در مقابل دهانه این بونکرها قطعاتی از چوب (بید) قرار داده میشود تا از پرتاب سنگها به بیرون از بونکر جلوگیری گردد و دلیل استفاده از چوب به جای آهن خاصیت انعطاف پذیری آن میباشد که اگر از آهن استفاده گردد احتمال خم شدن آن و وجود دارد .

     

 

علاوه بر این ما در تونل شاهد یک دویل میباشیم که جهت تهویه و و دسترسی افراد به کارگاه ایجاد گردیده است.

  

  

 

انتقال مواد از داخل معدن به بیرون توسط واگنها انجام میگردد که توسط افراد یا دستگاهها حرکت میکنند.

 

 

مواد استخراجی به سنگ شکن مخروطی انتقال مییابند و خرد شده و در سیلو جمع میگردند سپس توسط نقاله به آسیاب گلوله ای وارد میشوند     و تاحد مورد نظر خرد میگردند سپس با آب مخلوط گشته و با افزودن موادی شیمییایی به صورت شناور در آب در میآیند سپس ایم مخلوط به سلولهای پولیتاسیون ریخته میشوند که دو خروجی دارد که از یکی کنسانتره مس خارج میشود و از دیگری مواد زاید . در این کارخانه تغلیظ میتوانند مس را تا عیار 32 درصد تغلیظ کنند و سپس این کنسانتره ها بسته بندی شده و به کارخانه تغلیظ معدن سرچشمه ارسال میگردند در آنجا میتوانن عیار را به 98 و 99.5 درصد رسانده به کارخانه ذوب ارسال کنند تا به مصارف مختلف برسد.

تصاویر مربوط   به سنگ شکن

 

 

   

 

                     

 

                  

 

             یک نمونه از سنگهای به دست آمده از معدن

                   

 

Mining Equiptment - Truck, Australia

Mining trucks and equipment at the Rio Huaypetue gold mine in Peru

مراحل ثبت معدن

 

1- متقاضى داراى شرايط لازم جهت اخذ پروانه اکتشاف باشد اين شرايط عبارتنداز :

الف- به سن رشد رسيده باشند

ب- جزءکارکنان رسمى دولت در وزارت معادن و فلزات و شرکتها و سازمانهاى تابعه دولتى نبوده ويا يک سال از قطع اشتغال آنها گذشته باشد .

ج- متقاضى حقيقى داراى پروانه اکتشاف نباشد.

د- متقاضى حقوقى تاًيين صلاحيت فنى و مالى از سوى وزارت صنايع و معادن داشته باشد که قبلاً توضيح کامل داده شده است.

ى- جزء موارد زير نباشد

1- نخست وزير، وزيران، معاونين ونمايندگان مجلسين .

2- سفرا، استانداران، شهرداران و نمايندگان انجمن شهر.

3- کارمندان و صاحب منصبان کشورى و شهرداريها و دستگاهاى وابسته به آنها .

4- کارمندان هر سازمان يابنگاه يا شرکت يا بانک يا هرموسسه ديگر که اکثريت سهام يا اکثريت منافع يا مديريت يا اداره کردن يا نظارت آن متعلق به دولت يا شهرداريها و يا دستگاه هاى وابسته به آنها باشد .

5- اشخاصى که به نحوى از انحاء از خزانه دولت يا مجلسين يا موسسات مذکوردربالا حقوق يا مقررى يا حق الزحمه يا پاداش ويا امثال آن بطور مستمر (به استثناى حقوق بازنشستگى و وظيفه و مستمرى قانونى ) دريافت ميدارند .

6- مديران و کارکنان بنگاههاى خيريه اى که از دولت يا از شهرداريها کمک مستمر دريافت ميدارند .

7- شرکتها و موسساتى که 5% يا بيشتر سهام يا سرمايه يا منافع آن متعلق به يک نفر از اشخاص مذکور در فوق يا بيست درصد يا بيشتر سهام يا سرمايه يا منافع آن متعلق به چند نفر از اشخاص مذکور در فوق باشد و يا اينکه نظارت و يا مديريت ويااداره و يا بازرسى موسسات مذکور با آنها باشد به استثناى شرکتها و موسساتى که تعداد صاحبان سهام آن 150 نفر يا بيشتر باشد مشروط بر اينکه هيچ يک از اشخاص مذکور در فوق بيش از 5% از کل سهام آن را نداشته و نظارت يا مديريت يااداره ويا بازرسى ان با اشخاص مذکور در فوق نباشد .

8- شرکتهائى که اکثريت سهام يا سرمايه يا منافع آنها متعلق به شرکتهاى مندرج در بند 7 باشد .

9- پدر و مادر و خواهر و برادر وزن و شوهر و اولاد بلافصل وعروس و داماد و اشخاص مندرج در اين قانون همچنين شرکتها و مؤسساتى که اقراباء فوق الذکر به نحوى مندرج در بند 7 و 8 در آن سهيم ويا داراى سمت باشند

2- منطقه مورد درخواست آزاد باشد:

 

وزارت معادن و فلزات پس از تطبيق محدوده مورد درخواست با کالک مربوط، در صورت آزاد بودن تمام يا قسمتى از محدوده مورد تقاضا، محدوده مورد درخواست را در آن قسمت آزاد به نام متقاضى حفظ مى کند و ظرف مدت مقرر مشخصات محدوده ثبت شده را به متقاضى ابلاغ مى نمايد.

تعريف محدوده آزاد:

محدوده آزاد محدوده اى است که جهت انجام امور اکتشافى و يا بهره بردارى ثبت نشده باشد

 

مرحله پنج: اعلام بلامعارض بودن محدوده :

پس از بررسى مدارک متقاضى و در صورتى که محدوده مورد درخواست جهت صدور پروانه اکتشاف بلامعارض باشد، اداره کل معادن و فلزات حداکثر ظرف مدت 7 روز ادارى طى نامه اى به شخص متقاضى اعلام مى دارد که تمام يا بخشى از محدوده مورد درخواست بلامعارض بوده و صدور پروانه اکتشاف براى آن از سوى اداره کل بلامانع مى باشد. معادن بلامعارض به معادنى اطلاق مى شود که فاقد بهره بردارى بوده و يا واگذارى آن از نظر قانون معادن معنى نداشته باشد نمونه نامه اى که از طرف اداره کل و فلزات به متقاضيان درخواست پروانه اکتشاف داده مى شود در زير آورده شده است.

مرحله شش: مدارک مورد نياز بعد از بلامعارض بودن:

پس از دريافت نامه بلامعارض بودن منطقه مورد درخواست فوق، متقاضى حداکثر ظرف مدت 2 ماه موارد زير را تهيه و به سازمان صنايع و معادن تسليم نمايد.

1- تکميل و ارائه تعهد نامه مربوط به انجام عمليات اکتشاف طبق اصول فنى و رعايت ضوابط و شرايط وزارت صنايع و معادن.

2- معرفى مسئول فنى مورد تائيد سازمان جهت هدايت عمليات اکتشافي.

براى توضيح بيشتر مطالب فوق نياز به تعريف چند اصطلاح مى باشد.

نکته 1: مسئول فنى عمليات کسى است که اداره کليه امور فنى معدن به عهده اوست و توسط دارنده پروانه عمليات از ميان افراد واجد شرايط انتخاب و به وزارت صنايع و معادن معرفى مى شود

نکته 2: در مواردى که دارنده پروانه عمليات شخصا صلاحيت لازم براى قبول مسئوليت فنى معدن را داشته باشد، مى تواند مسئوليت فنى معدن را به عهده گيرد.

نکته 3: ضوابط و حدود صلاحيت مسئولين فنى معادن تا تصويب و ابلاغ نظام مهندسى معدن و آيين نامه مربوط، توسط وزارت صنايع و معادن تعيين و مسئولين ايمنى و حفاظت از طريق وزارت کار و امور اجتماعى با هماهنگى وزارت صنايع و معادن انتخاب مى شوند.

نکته 4: عمليات معدنى بايد تحت نظر مسئول فنى و مسئول ايمنى و حفاظت در معادن (با نظارت سازمان استانها) انجام گيرد. تشخيص موارد استثنا به عهده وزارت صنايع و معادن مى باشد.

نکته 5: مسئولين فنى که صلاحيت آنها از طرف وزارت کار و امور اجتماعى تائيد شود مى توانند همزمان مسئول ايمنى و حفاظت در معادن را بر عهده گيرند.

مرحله هفت: اقدامات سازمان بعد از بلامعارض بودن

 

جهت تسريع در امر اکتشاف ذخاير معدنى بهتر است سازمان بعد از اعلام بلامعارض بودن منطقه مورد نظر جهت اکتشاف نسبت به استعلامات مورد نياز از دستگاههاى اجرائى مربوط اقدام نمايد. اين اقدام سازمان صنايع و معادن باعث مى شود که در امر اکتشاف تسريع گردد. و حتى اگر متقاضى از ادامه عمليات اکتشاف منصرف گردد و يا به هر دليل ديگر عمليات اکتشاف فوق در منطقه مورد نظر براى متقاضى متوقف شود، استعلامات فوق براى درخواستهاى بعدى از آن منطقه قابل استفاده بوده و در تسريع امر اکتشاف منطقه بسيار موثر خواهد بود.

 

استعلامات فوق عبارتند از:

نسبت به حريمهاى قانونى مربوط به آنها

- مناطق موضوع بند (الف) ماده (3) قانون حفاظت و بهسازى محيط زيست مصوب 1353 و اصلاحيه هاى تصويب شده آن

- رعايت قانون حفاظت و بهره بردارى از جنگلها و مراتع کشور مصوب سال 1346 و اصلاحيه هاى بعدى آن

- قانون حفظ کاربرى اراضى زراعى و باغها مصوب سال 1374

نکته1: دستگاههائى اجرائى مربوط مکلفند حداکثر ظرف چهار ماه نسبت به استعلام وزارت صنايع و معادن در موارد فوق اعلام نظر نمايند. عدم اعلام نظر در مهلت مقرر به منزله موافقت دستگاههاى مزبور براى اجراى عمليات فوق تلقى مى شود.

نکته2: در صورتى که اخذ مجوزهاى لازم از ارگانهاى ذير بط نياز به پيگيرى داشته باشد متقاضى موظف به همکارى است. البته لازم به توضيح مى باشد که اين پيگيرى در صورتى است که ارگان ذيربط درخواست همکارى را به صورت کتبى از سازمان صنايع و معادن نموده باشد.

مرحله هشت: نحوه عمليات ميله گذارى

 

پس از اينکه متقاضى طى نامه اى تعهد نامه مربوط به انجام عمليات اکتشافى و معرفى مسئول فنى مورد تائيد را به سازمان صنايع و معادن تسليم نمود، طى همان نامه مى بايست درخواست ميله گذارى را نمايد. سازمان صنايع و معادن حداکثر ظرف (2) ماه از تاريخ دريافت مدارک فوق با بررسى مدارک و اسناد ارائه شده و با رعايت استعلامات مربوطه، نسبت به انجام ميله گذارى اقدام مى نمايد.

 

نکته 1: با توجه به ماده 24 قانون معادن، و ماده 8 آيين نامه اجرائى، عمليات ميله گذارى نياز به اخذ استعلاماتى دارد و با توجه به همين مواد متقاضى مى بايست حداکثر ظرف 2 ماه مدارک مربوط به تعهد نامه و معرفى مسئول فنى مورد تائيد را به سازمان تحويل دهد که سازمان موظف است حداکثر ظرف 2 ماه از تاريخ دريافت مدارک فوق، اقدام به ميله گذارى نمايد. در اين حالت اگر دستگاههاى اجرائى ظرف 4 ماه جواب استعلام ها را ندهند. سازمان صنايع و معادن عدم اعلام نظر را به منزله موافقت دستگاههاى مزبور تلقى خواهد نموده، و لذا حداکثر زمان مورد نياز براى شروع عمليات ميله گذارى 4 ماه پس از اقدام سازمان صنايع و معادن نسبت به اخذ استعلامات خواهد بود.

 

جهت اجراى عمليات ميله گذارى نياز به حضور افراد زير مى باشد.

- حضور متقاضى يا نماينده وى

- حضور مسئول فنى عمليات

- حضور نماينده سازمان صنايع و معادن جهت اجراى عمليات ميله گذارى

 

نکته 2: انجام عمليات ميله گذارى محدوده اکتشافى به درخواست متقاضى بوده و تنها ارگانى که مجوز اجراى عمليات ميله گذارى دارد سازمانهاى صنايع و معادن استانهاى مربوط مى باشند.

بنابراين هيچ شخصى راسا نمى تواند اقدام به عمليات ميله گذارى نمايد.

نکته3: سازمان صنايع و معادن پس از بررسى مدارک و اسناد ارايه شده و در صورت نداشتن نواقص، اجازه تهيه طرح اکتشاف بنام متقاضى صادر مى نمايد.
نکته4: در فرم دستور العمل اعلام بلامعارض بودن و فرم اجازه تهيه طرح اکتشاف نيز داده شده است که از نظر آيين نامه و قانون معادن صحيح نيست.

مرحله نه: اعلام اجازه تهيه طرح اکتشافى :

با توجه به مطالب فوق سازمان صنايع و معادن پس از بررسى مدارک و اسناد ارايه شده و بعد از انجام ميله گذارى نسبت به اجازه تهيه طرح اکتشافى به نام متقاضى اقدام مى نمايد.

متقاضى مکلف است حداکثر ظرف 2 ماه پس از انجام عمليات ميله گذارى نسبت به تهيه طرح اکتشاف در قالب دستور العمل هاى ارايه شده از سوى وزارت صنايع و معادن اقدام نمايد.

در غير اين صورت حق تقدم او از بين خواهد رفت

دستور العمل طرح اکتشافى مواد معدنى مختلف :

دستور العمل طرح اکتشافى براى مواد معدنى طبقه (1) سنگهاى تزئينى و نما، فلزى و غير فلزى متفاوت مى باشد. بنابراين دستور العمل تهيه طرح اکتشافى جهت دريافت پروانه اکتشافى براى مواد معدنى مختلف را در زير شرح مى دهيم

 

دستور العمل طرح اکتشافى مواد معدنى فلزى و غير فلزى :

عمليات طرح اکتشافى براى دريافت پروانه اکتشافى مواد فلزى شامل دو مرحله مى باشد:

الف – مرحله اکتشاف عمومى: اين مرحله شامل موارد ذيل است:

1- تهيه نقشه زمين شناسى XXXXXX و XXXXXXX   در محدوده پروانه اکتشاف، بنحوى که در اين نقشه، با توجه به مقياس مطالعه، واحدهاى سنگى، زونهاى دگرسانى و سيستم هاى گسلى تفکيک ، و شيب و امتداد لايه ها و گسله ها، محل نمونه ها و گسترش زون کانه سازى،‌مشخص شده باشند. ضمنا نقشه در حاشيه، داراى راهنماى کامل و برش زمين شناسى باشد.

2- نمونه بردارى از رخنمون ماده معدنى، به روش شيارى يا تکه اى و يا به صورت سيستماتيک و بر حسب ضرورت از طريق حفر ترانشه يا گمانه.

3- انجام آزمايشات شيميايى (جذب اتمى و X.R.F) کانى شناسى X.R.D و مطالعات پتروگرافى و مقاطع صيقلى، بر روى نمونه هاى اخذ شده به تعداد مورد نياز و بر حسب نوع ماده معدني.

4- تعبير و تفسير نتايج به دست آمده و تعيين محدوده يا محدوده هاى مناسب، جهت انجام اکتشافات و مرحله تفصيلي.

5- ارائه گزارش پايانى مرحله اکتشاف عمومى شامل چکيده، مقدمه، موقعيت جغرافيايى، زمين شناسى ناحيه اى، زمين شناسى ساختمانى و تکتونيک منطقه مورد مطالعه، ماگماتيزم و آلتراسيون، ويژگى هاى زمين شناسى و معدنى زون کانه سازى، ذخيره زمين شناسى و عيار تقريبى ماده معدنى نتيجه گيرى و پيشنهادات.
تعيين زمان انجام اين مرحله بر حسب فصل کارى مفيد و موقعيت جغرافيايى، به عهده سازمان مربوطه است.
 

ب – مرحله اکتشاف تفصيلى: در اين مرحله، عمليات اکتشافى در محدوده يا محدوده هاى داراى کانه سازى به صورت ذيل مى باشد:

1- تهيه نقشه توپوگرافى – زمين شناسى 500/1 ( برحسب مورد و ضرورت) در محدوده کانه سازى بنحوى که در آن با توجه به مقايس نقشه، واحدهاى سنگى،‌ زونهاى دگرسانى، رگه ها يا زونهاى کانه دار و سيستم هاى گسلى، تفکيک و شيب و امتداد لايه ها، رگه ها ، گسله ها و اثرات آنها بر روى کانه سازى، محل حفريات و نمونه ها، و گسترش زون کانه سازى مشخص شده باشند. ضمنا نقشه در حاشيه داراى راهنماى کامل و برش زمين شناسى باشد.

2- حفر گمانه، ترانشه يا چاهک اکتشافى و انجام نمونه گيرى سيستماتيک در امتداد آنها با توجه به نوع ماده معدنى و برداشت زمين شناسى حفريات اکتشافي.

3- انجام آزمايشات شيميايى (جذب اتمى و X.R.F ) کانى شناسى X.R.D و مطالعات پتروگرافى و مقاطع صيقلى، بر روى نمونه هاى برداشته شده به تعداد مورد نياز و بر حسب نوع ماده معدني.

4- تعيين تغييرات عيار عناصر مفيد همراه و درصد عناصر مضر همراه.

5- برداشت يک يا چند نمونه شاخص (Representative Sample) از زون کانه سازى قابل بهره بردارى جهت انجام آزمايشات تکنولوژى در مقياس آزمايشگاهى و بر حسب ضرورت نيمه صنعتي.

6- بلوک بندى و تعيين ذخيره ممکن و احتمالى با ذکر روش محاسبه.

7- کليات روش استخراج و بهره برداري.

8- انجام مطالعات فنى و اقتصادى مقدماتى بر روى کانسار و تعيين قيمت تمام شده ماده معدني.

9- تعيين ماشين آلات نيروى انسانى و مواد ناريه مورد نياز و هزينه عمليات اکتشافى به تکفيک در هر مرحله.

10- بررسى تاثير اقتصادى و اجتماعى اجراى طرح در منطقه

11- ارائه گزارش پايانى شامل چکيده، مقدمه، موقعيت جغرافيايى، زمين شناسى محدوده کانه شناسى، تکنونيک، ماگماتيزم و دگرسانى، ويژگى هاى زمين شناسى و معدن زون کانه سازى، شرح عمليات اکتشافى انجام شده، تعيين عيار ميانگين و ذخيره قطعى، ممکن. احتمالى کانسار، نتيجه گيرى و پيشنهادات با توجه به موارد فوق.

دستور العمل طرح اکتشافى مواد معدنى طبقه1 :

طرح اکتشافى مواد معدنى طبقه 1:

نظر به اينکه اکتشاف مواد اوليه معدنى طبقه 1 در محدوده اى به گسترش حداکثر 6 کيلومتر مربع صورت مى گيرد لذا انجام عمليات اکتشافى مقدماتى و تهيه نقشه هاى زمين شناسى XXXXXXXX يا XXXXXXX در اين محدوده ها لزومى نداشته فقط يک پى جويى اوليه و تعيين محدوده مناسب جهت انجام اکتشافات تفصيلى صورت مى گيرد. مراحل مختلف عمليات اکتشافى در مرحله تفصيلى در محدوده انتخاب شده به شرح زير خواهد بود:

1- تهيه نقشه توپوگرافى – زمين شناسى XXXXX يا XXXXXX يا XXXXXXX يا XXXXX  از محدوه مناسب، به نحوى که در آن واحدهاى سنگى و گسلها، با توجه به مقايس نقشه، تفکيک و شيب و امتداد لايه ها و گسله ها، محل نمونه ها و گسترش ماده معدنى، مشخص شده باشند. ضمنا نقشه در حاشيه، داراى راهنماى کامل و برش زمين شناسى باشد.

2- احداث جاده دسترسى به ماده معدنى و باطله برداري.

3- ايجاد سينه کار.

4- برداشت يک يا چند نمونه از کانسار و انجام آزمايشات شيميايى فيزيکى پتروگرافى و کانى شناسى X.R.D بر روى آنها، بر حسب نوع ماده معدني.

5- تعيين تغييرات عيار عناصر مفيد همراه و درصد عناصر مضر همراه.

6- برداشت يک يا چند نمونه از کانسار و انجام آزمايشات تکنولوژى اوليه بر روى آنها.

7- بلوک بندى مکاده معدنى با در نظر گرفتن کيفيت و شرايط استخراج و تعين ذخيره قطعى، عيار ميانگين ماده معدنى، ذخيره ممکن و احتمالى، با ذکر روش محاسبه.

8- انجام مطالعات فنى و اقتصادى اوليه و تعيين قيمت تمام شده ماده معدني.

9- تعيين ماشين آلات، نيروى انسانى و مواد ناريه مورد نياز و برآورد هزينه هاى انجام شده.

10- ارائه گزارش پايانى شامل چکيده، مقدمه، موقعيت جغرافيايى، زمين شناسى ناحيه اى، زمين شناسى محدوده مورد مطالعه، تکتونيک، ويژگى هاى زمين شناسى و معدنى کانسار، شرح عمليات اکتشافى، محاسبات ذخيره، نتيجه گيرى نهايى با توجه به کليه موارد فوق

دستور العمل طرح اکتشافى سنگ تزئينى و نما

 

طرح اکتشافى سنگ هاى تزئينى و نما

نظر به اين که اکتشاف سنگهاى تزئينى، در محدوده اى به گسترش حداکثر 4 کيلومتر مربع صورت مى گيرد لذا انجام عمليات اکتشافى عمومى و تهيه نقشه هاى زمين شناسى XXXXX يا XXXXXX   در اين محدوده ها لزومى نداشته، فقط يک پى جويى اوليه و تعيين محدوده مناسب، جهت انجام اکتشافات تفصيلى صورت مى گيرد. مراحل مختلف انجام عمليات اکتشافى، در مرحله تفصيلى، به شرح زير خواهد بود:

1- تهيه نقشه توپوگرافى – زمين شناسى يا XXXXX يا XXXXXX از محدوده مناسب، به نحوى که در آن واحدهاى سنگى و گسلى، با توجه به مقياس نقشه، تفکيک و شيب و امتداد لايه ها و گسله ها، محل نمونه ها نمايش داده شوند. ضمنا نقشه در حاشيه، داراى راهنماى کامل و برش زمين شناسى باشد.

2- انجام مطالعات در زه نگارى، تعيين شيب و امتداد درزه ها، انواع سيستم هاى درزه و نحوه پراکندگى و يا تراکم درزه ها.

3- برداشت يک يا چند نمونه از ماده معدنى و انجام آزمايشات پتروگرافى، شيميايى، فيزيکى (مقاومت فشارى و خشمى، ضريب جذب رطوبت، وزن مخصوص) کانى شناسى X.R.D بر روى آنها.

4- احداث جاده دسترسى به ماده معدنى و باطله برداري.

5- ايجاد سينه کار.

6- تهيه يک يا چند کوپ آزمايشى از ماده معدنى و تهيه پلاکهاى استاندارد از آنها و ارزيابى پلاکها از نظر کفيت رنگ، صيقل پذيرى، برش و ساب و اخذ تائيديه از يک سنگبرى معتبر.

7- بلوک بندى ماده معدنى بار در نظر گرفتن تفکيک و شرايط استخراج و تعيين ذخيره قطعى، ذخيره ممکن و احتمالى ماده معدنى،‌با ذکر روش محاسبه.

8- انجام مطالعات فنى و اقتصادى و برآورد هزينه تمام شده ماده معدني.

9- تعيين ماشين آلات، نيروى انسانى و مواد ناريه مورد نياز (در صورت لزوم) و برآورد هزينه هاى انجام شده.

10- ارائه گزارش پايانى شامل چکيده، مقدمه، موقعيت جغرافيايى، زمين شناسى ناحيه اى، زمين شناسى محدوده مورد مطالعه، تکتونيک و درزه نگارى، ويژگى هاى زمين شناسى و معدنى ماده معدنى، عمليات اکتشافى انجام شده، محاسبات ذخيره و نتيجه گيرى نهايى با توجه به موارد فوق.

نمونه طرح اکتشافى

1- تهيه نقشه توپوگرافى – زمين شناسى 5000/1 (بر حسب مورد و ضرورت) در محدوده کانه سازى بنحوى که در آن با توجه به مقياس نقشه واحدهاى سنگى، زونهاى دگرسانى، رگه ها يا زونهاى کانه دار و سيستم هاى گسلى، تفکيک و شيب و امتداد لايه ها، رگه ها، گسله ها و اثرات آنها بر روى کانه سازى، محل حفريات و نمونه ها، و گسترش زون کانه سازى مشخص شده باشند. ضمنا نقشه در حاشيه، داراى راهنماى کامل و برش زمين شناسى باشد.

2- حفر گمانه، ترانشه يا چاهک اکتشافى و انجام نمونه گيرى سيستماتيک در امتداد آنها با توجه به نوع ماده معدنى و برداشت زمين شناسى حفريات اکتشافي.

3- انجام آزمايشات شيميايى (جذب اتمى و X.R.F ) کانى شناسى X.R.D مطالعات پتروگرافى و مقاطع صيقلى، بر روى نمونه هاى برداشته شده به تعداد مورد نياز و بر حسب نوع ماده معدني.

4- تعيين تغييرات عيار عناصر مفيد همراه و درصد عناصر مضر همراه.

5- برداشت يک يا چند نمونه شاخص (Representative Sample) از زون کانه سازى قابل بهره بردارى جهت انجام آزمايشات تکنولوژى در مقياس آزمايشگاهى و بر حسب ضرورت نيمه صنعتي.

6- بلوک بندى و تعيين ذخيره ممکن و احتمالى با ذکر روش محاسبه.

7- کليات روش استخراج و بهره بردارى:

8- انجام مطالعات فنى و اقتصادى مقدماتى بر روى کانسار و تعيين قيمت تمام شده ماده معدني.

9- تعيين ماشين آلات، نيروى انسانى و مواد ناريه مورد نياز و هزينه عمليات اکتشافى به تفکيک در هر مرحله.

10- بررسى تاثير اقتصادى و اجتماعى اجراى طرح در منطقه.

11- ارائه گزارش پايانى شامل چکيده، مقدمه، موقعيت جغرافيايى، زمين شناسى محدوده کانه شناسى، تکنونيک، ماگماتيزم و دگرسانى، ويژگى هاى زمين شناسى و معدن زون کانه سازى، شرح عمليات اکتشافى انجام شده، تعيين عيار ميانگين و ذخيره قطعى، ممکن. احتمالى کانسار، نتيجه گيرى و پيشنهادات با توجه به موارد فوق.